Tái hiện nghi lễ Tết cổ truyền: Đánh thức mạch nguồn văn hiến Thăng Long

Rộn ràng tái hiện nghi lễ Tết xưa

Trong tiếng trống lễ vang vọng giữa không khí tấp nập những ngày cận Tết, nhiều nghi thức, nghi lễ cổ truyền từng chỉ tồn tại trong sử sách được tái hiện trang trọng, góp phần làm sống dậy ký ức văn hóa Thăng Long nghìn năm văn hiến.

Tại Hoàng thành Thăng Long, chuỗi hoạt động tái hiện Tết cung đình thu hút đông đảo người dân và du khách cùng tham gia. Không gian điện Kính Thiên và khu trung tâm di sản trở thành bối cảnh cho chương trình “Tống cựu nghinh tân”, tái hiện các nghi lễ đón Tết trong cung đình Thăng Long xưa, gồm: Lễ tiến lịch, lễ thả cá chép, lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), lễ đổi gác.

Trong trang phục truyền thống, các thành viên ban nghi lễ thực hành từng động tác theo đúng trình tự cổ lễ, kết hợp âm nhạc lễ và nghi trượng, tạo nên bầu không khí trang nghiêm, linh thiêng. Nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa chuyển giao thời gian mà còn gửi gắm ước vọng quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Cùng với đó, nghi thức thả cá chép ngày 23 tháng Chạp và lễ dựng cây nêu cũng được phục dựng dựa trên nghiên cứu tư liệu lịch sử. Hình ảnh cá chép được thả trong không gian Hoàng thành Thăng Long gợi nhắc phong tục tiễn Táo quân về trời, còn cây nêu được dựng lên như một biểu tượng xua tà đón phúc, đánh dấu sự khởi đầu của những ngày Tết thiêng liêng.

Theo Ban tổ chức, sự kết hợp giữa yếu tố cung đình và phong tục dân gian giúp công chúng, nhất là giới trẻ có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về đời sống nghi lễ trong xã hội xưa, nơi Tết không chỉ là thời điểm vui xuân mà còn là hệ thống nghi thức mang tính quốc gia.

Ông Jonathan Wallace Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá, chương trình là sự kết hợp hài hòa, giàu ý nghĩa giữa nghi lễ cung đình truyền thống và các hình thức trải nghiệm văn hóa đương đại. Theo ông, thông qua nghi lễ tiễn Táo quân, người dân không chỉ tôn vinh các giá trị văn hóa phi vật thể được trao truyền qua nhiều thế hệ, mà còn cảm nhận mối liên kết bền chặt giữa con người với gia đình, tổ tiên và thiên nhiên.

Rời Hoàng thành Thăng Long, không khí Tết cổ truyền tiếp tục lan tỏa trong khu phố cổ Hà Nội. Tại đình Kim Ngân, nghi lễ Thượng Tiêu (dựng cây nêu) được tổ chức trang trọng, mở đầu mùa lễ hội Xuân. Cây nêu vươn cao giữa không gian kiến trúc cổ kính, gợi nhớ phong tục lâu đời của người Việt.

Tại di tích Ô Quan Chưởng, nghi thức mở cửa đầu năm được các thành viên tái hiện trong sự chứng kiến của đông đảo người dân và du khách. Nghi thức mở cửa ô mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, vừa mở cửa đón lộc vừa đón sinh khí mới cho một năm hanh thông, thuận lợi.

Trong cuộc sống đô thị hiện đại, những nghi lễ truyền thống ấy không chỉ góp phần tái hiện nhắc nhớ về lịch sử vàng son của Thăng Long, về một thời thành quách uy nghiêm, mà còn định hình bản sắc của văn hoá và phong tục Hà Nội, khơi dậy niềm tự hào, kêu gọi trở về với các giá trị truyền thống tốt đẹp.

Bồi đắp căn cước văn hóa Thăng Long

Bên cạnh các nghi lễ cung đình và dân gian, Hội chữ Xuân tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám tiếp tục khẳng định vị thế là điểm hẹn văn hóa Tết truyền thống của Thủ đô. Diễn ra từ ngày 11/2 đến 1/3, Hội chữ Xuân năm nay mang chủ đề “Quốc học”, hướng tới kỷ niệm 950 năm ra đời Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên của đất nước.

Không gian Hồ Văn được cải tạo, chỉnh trang, quy hoạch thành các khu chức năng gồm triển lãm tranh, trải nghiệm di sản, giới thiệu làng nghề, văn hóa ẩm thực và đặc biệt là 35 gian lều thư pháp phục vụ hoạt động xin chữ đầu năm.

Những ông đồ, bà đồ được lựa chọn thông qua quy trình khảo tuyển nghiêm ngặt, mang đến cho người xin chữ không chỉ một tác phẩm thư pháp mà còn là sự gửi gắm niềm tin, ước vọng về học hành tấn tới, gia đình thuận hòa, sự nghiệp hanh thông.

Trong khu Nội tự, bên cạnh hai không gian trưng bày thường xuyên “Trường Quốc học đầu tiên” và “Khơi nguồn đạo học”, công chúng còn được thưởng thức các triển lãm về đạo học, về con giáp năm Bính Ngọ. Bên cạnh đó là các chương trình biểu diễn quan họ, ca trù, chèo và hoạt động giáo dục di sản góp phần tạo nên một không gian xuân đậm đà bản sắc.

Bà Vũ Thu Hà – Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, việc tái hiện các nghi lễ, nghi thức cổ truyền dịp Tết Nguyên đán năm nay thể hiện nỗ lực kết nối quá khứ với hiện tại trên cơ sở nghiên cứu thận trọng và tổ chức bài bản. Khi được thực hành đúng chuẩn mực, trong không gian phù hợp và có sự tham gia của cộng đồng, các nghi lễ không chỉ dừng ở yếu tố trình diễn mà trở thành cầu nối văn hóa, giúp công chúng cảm nhận sâu sắc hơn ý nghĩa Tết cổ truyền.

Trong đời sống hiện đại, việc trở về với giá trị truyền thống cũng là cách gìn giữ căn cước văn hóa, bồi đắp niềm tự hào về Thăng Long – Hà Nội nghìn năm văn hiến, đồng thời khẳng định quyết tâm của thành phố trong bảo tồn, phát huy di sản và quảng bá hình ảnh Thủ đô “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo”.