Lào Cai: Bảo tồn và phát huy các lễ hội truyền thống

Cùng với tổ chức các nghi lễ truyền thống trang nghiêm, tỉnh chú trọng công tác quản lý, bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường nhằm hướng tới xây dựng không gian lễ hội văn minh, an toàn, thân thiện.

Đặc sắc Lễ hội đền Đông Cuông

Có lẽ với người dân Lào Cai, những ngày đầu năm mới, một trong những địa điểm du lịch tâm linh không thể bỏ lỡ là đền Đông Cuông. Ngôi đền cổ nằm bên dòng sông Hồng thuộc địa phận thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, từ lâu đã nổi danh là linh thiêng. Đền thờ chính Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn – Mẫu thứ hai trong Tam Tòa Thánh Mẫu và cũng là nơi thờ các vị anh hùng dân tộc đã có công trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông thế kỷ XVIII cùng các vị thủ lĩnh người Tày anh dũng hy sinh trong cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp năm Giáp Dần 1914.

Trải qua thăng trầm của lịch sử, đền Đông Cuông được trùng tu, tôn tạo 4 lần vào các năm 1924, 1982, 1995, 2018. Cùng với trùng tu, tôn tạo, cấp ủy, chính quyền tỉnh Lào Cai quan tâm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của ngôi đền. Ngày 16/1/2023, Lễ hội đền Đông Cuông được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây là động lực để chính quyền địa phương và nhân dân tiếp tục phát huy, bảo tồn giá trị văn hóa và tổ chức lễ hội thường niên.

Năm nay, Lễ hội đền Đông Cuông được tổ chức trong hai ngày 21 – 22/2 (tức mùng 5 và mùng 6 Tết) thu hút hàng vạn người dân địa phương và du khách thập phương về tham dự, chiêm bái, trẩy hội đầu Xuân.

Chủ tịch UBND xã Đông Cuông Lê Thành Hùng cho biết, Lễ hội đền Đông Cuông năm 2026 tiếp tục khẳng định giá trị của Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, là dịp để xã tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, tạo động lực thúc đẩy phát triển du lịch tâm linh tại địa phương; góp phần quảng bá hình ảnh điểm đến an toàn, giàu bản sắc và thân thiện tới đông đảo du khách.

Lễ hội năm nay được tổ chức trang trọng với đầy đủ các nghi lễ truyền thống, mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Tày Khao. Ngay từ mùng 5 Tết, các nghi thức như lễ dâng hương, phát lộc Mẫu đầu Xuân và lễ dâng chúc văn đã được cử hành trong không khí tôn nghiêm, thành kính, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và cầu mong một năm mới quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Điểm nhấn của Lễ hội năm nay là chương trình nghệ thuật khai mạc được dàn dựng công phu, giàu bản sắc, với chủ đề tôn vinh di sản. Các tiết mục văn nghệ được dàn dựng công phu, kết hợp giữa âm hưởng dân gian truyền thống và hơi thở đương đại, tái hiện sinh động huyền tích về Mẫu Thượng Ngàn và tinh thần đoàn kết của các dân tộc anh em vùng sông Hồng, hòa quyện cùng ánh sáng, âm thanh hiện đại đã tạo nên không gian nghệ thuật huyền ảo, mang đậm bản sắc văn hóa vùng cao.

Dấu ấn đặc sắc nhất là nghi thức lễ mổ trâu trước đền diễn ra vào thời khắc đầu tiên (0 giờ) ngày Mão tháng Giêng. Ngay sau lễ mổ trâu là lễ rước Mẫu sang sông, đây là một trong những lễ chính của Lễ hội đền Đông Cuông. Tiếp đó, thầy Mo tiến hành các nghi lễ cúng chính tiệc với 36 mâm rồng để cầu cho quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, vạn vật sinh sôi, cuộc sống hạnh phúc vào buổi sáng ngày Mão tháng Giêng. Tại đây, hàng ngàn người dân trong vùng và du khách thập phương lần lượt dâng hương cầu mong những điều may mắn sẽ đến với bản thân, bạn bè và gia đình.

Chị Phạm Thị Nhài, đến từ Hưng Yên chia sẻ, lần đầu tiên được chứng kiến nghi thức mổ trâu chị thấy rất ấn tượng. Nghi thức này vừa mang tính cổ xưa lại mang đậm tính tâm linh song cũng thể hiện rõ phong tục tập quán của người Tày nơi đây.

Sau phần lễ trang trọng, phần hội diễn ra sôi nổi, tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho những ngày đầu năm mới. Nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và các trò chơi dân gian đặc sắc được tổ chức như, bịt mắt bắt vịt, kéo co, ném còn, đẩy gậy và thi đấu bóng chuyền hơi… thu hút sự tham gia trải nghiệm của người dân, du khách, góp phần quảng bá vẻ đẹp đất và người Đông Cuông đến bạn bè, du khách gần xa.

Điểm hẹn trong ngày Xuân mới

Cùng nằm trên dòng sông Hồng, đền Đại An ở thôn Đại An, xã Mậu A cũng là một trong những điểm hẹn linh thiêng trong ngày Xuân mới. Không chỉ là công trình kiến trúc cổ kính mang đậm dấu ấn lịch sử, đền còn là không gian linh thiêng hội tụ tín ngưỡng bản địa, nơi lưu giữ nghi lễ truyền thống độc đáo và những giá trị tinh thần bền bỉ qua nhiều thế hệ.

Điểm nhấn đặc sắc nhất tại đền Đại An là lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày 6 tháng Giêng hằng năm. Đây là dịp để nhân dân địa phương, du khách thập phương hành hương, dâng hương cầu tài lộc, bình an và hòa mình vào không khí hội Xuân rộn ràng.

Không chỉ có lễ hội đầu Xuân, đền Đại An còn duy trì nhiều nghi lễ quan trọng trong năm: Tháng 3 giỗ mẹ, tháng 8 giỗ cha, ngày 20/9 cúng cơm mới, ngày 20/12 lễ tạ cuối năm. Mỗi nghi lễ là một mốc thời gian gắn với chu kỳ sản xuất nông nghiệp và đời sống tinh thần của người dân. Lễ cúng cơm mới tháng 9 mang ý nghĩa tạ ơn thần linh sau mùa thu hoạch. Lễ tạ cuối năm là dịp tổng kết một năm lao động, dâng lễ tri ân và cầu mong năm mới bình an. Chuỗi nghi lễ ấy tạo nên nhịp điệu tín ngưỡng xuyên suốt bốn mùa, giúp cộng đồng luôn giữ được mạch kết nối tâm linh bền vững.

Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, đền Đại An còn là địa chỉ đỏ trong lịch sử kháng chiến. Trong thời kỳ chống thực dân Pháp (1945-1954), nơi đây từng là điểm tập kết nhân lực, lương thực, phương tiện cho quân ta vượt đèo Khau Vát tiến vào chiến trường Tây Bắc giải phóng Nghĩa Lộ năm 1952. Đền cũng là địa điểm họp bàn kế hoạch đánh giặc và xây dựng quê hương.

Chủ tịch UBND xã Mậu A Chu Chính Sơn cho hay, ngày nay, đền Đại An không chỉ là nơi hành hương mà còn là không gian giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ trẻ. Những giá trị văn hóa ấy đang được cộng đồng và chính quyền xã bảo tồn, phát huy. Việc bảo tồn di tích không chỉ nhằm giữ gìn ký ức mà còn góp phần chuyển hóa giá trị văn hóa thành động lực phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Khi du khách đến với đền Đại An, không chỉ được hòa mình trong không khí linh thiêng đầu Xuân mà còn trải nghiệm chiều sâu văn hóa bản địa đặc sắc.

Anh Hoàng Ngọc Sơn đến từ Hà Nội chia sẻ, năm nào gia đình anh cũng dành thời gian đến đền Đại An. Những ngày đầu năm, anh đến đền bày tỏ thành kính, cầu mong gia đình một năm mới mạnh khỏe, hạnh phúc và gặp nhiều may mắn. Đây cũng là dịp để gia đình anh trải nghiệm các lễ hội bên dòng sông Hồng trong khu vực Văn Yên.

Ngoài các lễ hội tâm linh, trong những ngày đầu Xuân, trên địa bàn tỉnh Lào Cai còn diễn ra nhiều lễ hội mang đậm bản sắc của các dân tộc. Tại các lễ hội, chính quyền, ngành chức năng triển khai giải pháp đảm bảo an ninh trật tự, từ phân luồng giao thông, bố trí lực lượng tại điểm trọng yếu đến tăng cường camera giám sát. Hoạt động dịch vụ trong khu vực lễ hội được kiểm soát chặt chẽ, yêu cầu niêm yết giá công khai. Lực lượng chức năng tăng cường nhắc nhở việc rải tiền lẻ, đốt vàng mã tràn lan, bày biện lễ vật rườm rà. Qua đó, góp phần xây dựng hình ảnh điểm đến du lịch an toàn, thân thiện với thông điệp “tôn kính tâm linh bằng sự hiểu biết và văn minh”.