Hướng dẫn điều chỉnh hợp đồng xây dựng trong ‘bão giá’ vật liệu

Bộ Xây dựng vừa có văn bản gửi các Bộ, ngành Trung ương; UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng khi có biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng, quy định pháp luật liên quan đến điều chỉnh hợp đồng xây dựng đối với trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản đã được quy định tại các Luật.

Điều chỉnh hợp đồng xây dựng trong trường hợp bất khả kháng

Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng cho biết thêm, hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định chỉ được điều chỉnh đơn giá trong trường hợp bất khả kháng theo quy định tại Luật Xây dựng năm 2014 được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 62/2020/QH14, Nghị định số 37/2015/NĐ-CP1 (Điều 15, Điều 36), Nghị định số 50/2021/NĐ-CP (khoản 12 Điều 1).

Ngoài ra, hợp đồng xây dựng có thể được sửa đổi trong trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản theo quy định tại Luật Đấu thầu năm 2023 được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 90/2025/QH15 (Điều 70), Bộ Luật Dân sự năm 2015 (Điều 420).

Mặt khác, việc điều chỉnh đơn giá, giá hợp đồng được quy định tại Điều 38 Nghị định số 37/2025/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung tại khoản 14 Điều 1 Nghị định số 50/2021/NĐ-CP. Theo đó, các bên phải thỏa thuận cụ thể các trường hợp được điều chỉnh đơn giá và giá hợp đồng xây dựng; trình tự, phạm vi, phương pháp và căn cứ điều chỉnh giá hợp đồng; phương pháp điều chỉnh giá hợp đồng phải phù hợp với loại giá hợp đồng, tính chất công việc trong hợp đồng xây dựng.

Trên cơ sở biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng trong thời gian vừa qua, Bộ Xây dựng đề nghị các Bộ, ngành Trung ương, UBND cấp tỉnh chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan phối hợp chủ đầu tư phải làm việc với nhà thầu để phân tích, đánh giá tác động của biến động giá đối với điều kiện, tính chất, công việc cụ thể của từng hợp đồng (thời điểm ký kết hợp đồng, khối lượng đã triển khai và các biện pháp đã áp dụng trong khả năng cho phép của bên nhận thầu,…), đối chiếu với các điều kiện, quy định pháp luật để xem xét, quyết định sự kiện này có được coi là bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không để quyết định áp dụng và chịu trách nhiệm nội dung sửa đổi hợp đồng theo quy định tại Điều 84, khoản 7 Điều 95 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15, đảm bảo hiệu quả đầu tư của dự án, tránh thất thoát, lãng phí, hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro giữa các bên.

“Các Bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và nhà thầu nghiên cứu kỹ để nhận diện các sự kiện xảy ra, mức độ biến động giá xăng dầu, vật liệu xây dựng để lựa chọn phương pháp điều chỉnh giá, cơ sở dữ liệu đầu vào (như nguồn thông tin về giá, nguồn chỉ số giá), phạm vi điều chỉnh, yếu tố điều chỉnh… để ký kết/sửa đổi hợp đồng cho phù hợp,” Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng đề nghị.

Chi phí xây dựng có thể tăng gần 19%

Trước đó, theo dự báo của Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng), khi giá nhiên liệu bình quân tăng và đạt mức 100% so với đầu năm 2026, công trình giao thông sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất với dự toán chi phí xây dựng có thể tăng đến 18,45%.

Đưa ra giải pháp hạn chế sự ảnh hưởng của biến động giá nhiên, vật liệu đến các dự án, Viện Kinh tế xây dựng yêu cầu Sở Xây dựng các địa phương cần theo dõi sát diễn biến thị trường để công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng theo tháng hoặc sớm hơn, phản ánh kịp thời các biến động “nóng” của thị trường vào giá thành công trình; tăng cường kiểm tra, xử lý tình trạng “găm hàng”, đẩy giá cát, đá tại các mỏ vật liệu.

Theo số liệu thống kê, hiện có 44 dự án trọng điểm (gồm cả các dự án PPP) thuộc diện Ban chỉ đạo các công trình trọng điểm đang theo dõi, chỉ đạo với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng, trong đó phần xây dựng khoảng 413.000 tỷ với tổng giá trị còn lại chưa thi công là khoảng 267.000 tỷ đồng (gồm 23 dự án với khoảng 103.230 tỷ chi phí xây dựng hoàn thành trong năm 2026; còn lại 21 dự án với khoảng 163.900 tỷ đồng hoàn thành sau năm 2026).

Bộ Xây dựng đưa ra con số ước tính với kịch bản giá nhiên liệu tăng 100% thì riêng các công trình giao thông trọng điểm, chi phí xây dựng ước tăng khoảng 42.300 tỷ đồng, đây là một áp lực rất lớn lên ngân sách Nhà nước.

Phan Trang