‘Xã không ma túy’: Những nỗ lực âm thầm và cuộc đời tái sinh

Hai lần vấp ngã

Sinh năm 1987, Lý Ngọc Hà có thời gian trượt dài trong vòng xoáy ma túy. Anh kể lại: “Thời điểm đấy bản thân còn trẻ, bồng bột, bạn bè rủ rê lôi kéo nên mình cũng chơi. Chơi xong thì nó quá đà, không biết mình nghiện lúc nào. Rồi mình đánh mất nhiều cái quá, cả bản thân, cả gia đình…”.

Hai lần đi cai nghiện bắt buộc, đó không chỉ là những con số khô khốc trong hồ sơ quản lý, mà là hai lần gia đình anh gần như “chạm đáy”. Ngày tháng ấy, căn nhà nhỏ ở Yên Thành chìm trong u ám, tiếng cười thưa dần, thay vào đó là ánh mắt né tránh của xóm giềng.

Bà Mộc Thị Mùi (mẹ anh Hà) vẫn chưa quên được: “Trước cháu Hà như thế thì gia đình rất khó khăn, buồn lắm. Bà con hàng xóm dị nghị. Vợ chồng tôi không muốn ra đường, cũng ngại giao tiếp. Nhưng từ ngày cháu đi cai về, bỏ được ma túy thì gia đình phấn khởi hẳn, đời sống cũng khá lên”.

Những lời nói mộc mạc nhưng chất chứa cả một hành trình dài của nước mắt, của hy vọng và cả sự kiên trì chờ đợi.

Sau lần cai nghiện thứ hai, anh Hà không trở về với tâm thế của một người thất bại, mà là một người quyết tâm làm lại từ đầu. Anh chọn cách bắt đầu từ những điều nhỏ nhất ngay trên chính mảnh vườn sau nhà, với đàn gà chọi và ao cá.

Hiện nay, mô hình nuôi gà chọi của anh bước đầu mang lại thu nhập ổn định. Ngoài ra, anh còn nhận chăm sóc gà thuê cho những người cùng đam mê. Công việc giản đơn, nhưng đủ để anh nuôi sống bản thân, chăm lo cho gia đình và quan trọng hơn là giữ mình tránh xa cám dỗ.

Ông Nguyễn Công Bằng, Trưởng thôn Yên Thành nhận xét: “Thời gian Hà trở về địa phương đến nay cũng đã hơn 3 năm. Anh thay đổi nhiều, không còn tụ tập chơi bời mà tu chí làm ăn. Chúng tôi kỳ vọng anh sẽ tiếp tục vươn lên”.

Hiện nay, trong hồ sơ quản lý của địa phương, anh Hà đã hết thời hạn theo dõi sau cai, không tái nghiện, chấp hành tốt các quy định.

Những con số biết nói

Câu chuyện của anh Hà không phải là cá biệt, mà là một phần trong bức tranh chuyển biến rõ nét tại xã Văn Bàn (Lào Cai). Tháng 12/2025, địa phương này trở thành 1 trong 32 xã của tỉnh Lào Cai được công nhận “xã không ma túy”.

Theo số liệu từ Công an xã, hiện địa bàn không phát sinh tội phạm ma túy, không có tụ điểm sử dụng trái phép chất ma túy, không có đối tượng truy nã liên quan. Đây là kết quả của một quá trình dài triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Tuy nhiên, phía sau “vùng xanh” ấy vẫn còn không ít thách thức. Là địa bàn miền núi, xã Văn Bàn có diện tích hơn 156 km², dân số gần 28.000 người, được hợp nhất từ 5 đơn vị hành chính cũ. Đáng chú ý, xã có hơn 5.000 lao động đi làm ăn xa, đây là nhóm tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh tệ nạn nếu không được quản lý chặt chẽ.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, Thượng tá Trịnh Xuân Hiệp, Trưởng Công an xã Văn Bàn cho biết: “Chúng tôi xác định phải làm quyết liệt, không để ma túy có cơ hội quay trở lại. Hiện Công an xã đang quản lý 73 trường hợp liên quan đến ma túy, trong đó có 42 người sau cai. 100% đều được lập hồ sơ theo dõi, phân công cán bộ phụ trách, thường xuyên tiếp cận, nắm bắt tình hình. Thời gian qua, lực lượng chức năng cũng tổ chức 120 lượt tuyên truyền, tiếp cận hơn 10.000 lượt người”.

Không dừng lại ở quản lý, bài toán lớn hơn là giúp người sau cai có sinh kế để không tái nghiện. Đây cũng là điểm mà địa phương đang nỗ lực thực hiện.

Theo Thượng tá Trịnh Xuân Hiệp: “Chúng tôi đã rà soát gần 50 trường hợp có nhu cầu vay vốn phát triển kinh tế. Phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội để thẩm định, hỗ trợ kịp thời. Quan điểm là không bỏ ai lại phía sau”.

Tại Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người sau cai nghiện (có hiệu lực từ 01/05/2026). Theo đó, người sau cai có thể tiếp cận nguồn vốn vay để sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm với thủ tục đơn giản, lãi suất ưu đãi. Mức cho vay tối đa là 200.000.000 đồng/người.

Anh Lý Ngọc Hà là một trong những trường hợp đầu tiên tại xã Văn Bàn được xem xét hỗ trợ. Khi được vay vốn, anh có thể mở rộng mô hình chăn nuôi, tăng quy mô đàn gà và đầu tư thêm chuồng trại.

Cuộc chiến “không khoan nhượng”

Song song với hỗ trợ, công tác đấu tranh phòng, chống ma túy vẫn được triển khai với tinh thần “không khoan nhượng”. Công an xã Văn Bàn đã triển khai chiến dịch test ma túy diện rộng với hơn 3.000 kit, tập trung vào các nhóm nguy cơ cao như lái xe, công nhân, lao động tự do… Các đợt kiểm tra được thực hiện cả định kỳ lẫn đột xuất với tinh thần “Không bỏ lọt – không nhân nhượng – không có vùng cấm”.

“Các vụ việc liên quan đến ma túy được xử lý triệt để ngay từ khi manh nha. Điển hình là vụ bắt giữ đối tượng tàng trữ ma túy tại thôn Khe Lếch – một cảnh báo rõ ràng rằng ‘vùng xanh’ không có nghĩa là buông lỏng” Thượng tá Hiệp nhấn mạnh.

Ngoài ra, với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng”, Công an xã Văn Bàn đã tuyên truyền sâu rộng đến từng thôn, từng bản, từng hộ dân; tổ chức cho 100% hộ gia đình ký cam kết chấp hành nghiêm pháp luật, nói không với ma túy.

Quay trở lại câu chuyện của anh Lý Ngọc Hà, nếu nhìn riêng lẻ, có thể chỉ là hành trình hoàn lương của một cá nhân. Nhưng đặt trong tổng thể, đó là một lát cắt cho thấy hiệu quả của cách làm đồng bộ, từ tuyên truyền, quản lý đến hỗ trợ tái hòa nhập.

Ở đó, gia đình không quay lưng, chính quyền không buông bỏ, và bản thân người trong cuộc không đầu hàng.

“Chỉ cần bạn thực sự quyết tâm từ bỏ ma túy, xã hội sẽ không quay lưng”, Thượng tá Trịnh Xuân Hiệp khẳng định.

Sáng ở Yên Thành, khi đàn gà đã no thóc, anh Hà lại cúi xuống nhặt từng cọng cỏ trong vườn. Công việc giản dị, lặp lại mỗi ngày, nhưng với anh, đó là minh chứng rõ ràng nhất cho một cuộc đời đã rẽ sang hướng khác.

Hai lần đi cai nghiện bắt buộc, tưởng chừng là dấu chấm hết. Nhưng với Lý Ngọc Hà, đó chỉ là dấu lặng để bắt đầu một cuộc đời mới.

Sơn Hào