Khơi thông nguồn tuyển sinh ngành STEM

Sự chủ động của các trường đại học trong việc “nhúng” mình vào môi trường phổ thông thông qua hoạt động chuyển giao công nghệ dạy học, tổ chức sân chơi robotics và các khóa học chuyên sâu trở thành giải pháp then chốt để khơi dậy đam mê, định hướng nghề nghiệp và tạo nguồn tuyển sinh bền vững cho khối ngành STEM.

“Trải nghiệm” sân chơi công nghệ

Rào cản lớn nhất đối với học sinh phổ thông khi tiếp cận khối ngành kỹ thuật thường là cảm giác về sự khô khan và phức tạp của các con số, máy móc. Để xóa bỏ định kiến này, các trường đại học đã chủ động đưa “phòng thí nghiệm di động” và các mô hình trải nghiệm thực tế đến với học sinh ngay từ cấp tiểu học đến THPT.

Ngày hội STEAM trong bối cảnh chuyển đổi số, học sinh các trường tiểu học thuộc phường Thạch Bàn và Tam Kỳ (TP Đà Nẵng) được trải nghiệm hoạt động STEM khi tham gia chuỗi trò chơi “Trạm dừng chân sáng tạo”. Những thí nghiệm tưởng chừng đơn giản, dưới sự hướng dẫn của sinh viên Trường Đại học Quảng Nam tạo những ấn tượng đầu tiên vô cùng mạnh mẽ về khoa học.

Cô Nguyễn Thị Như Anh – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Hiền (phường Thạch Bàn, TP Đà Nẵng) cho biết, đưa STEM vào chương trình theo hướng tích hợp và thành lập câu lạc bộ STEM đã giúp học sinh khám phá kiến thức liên môn, từ đó nâng cao chất lượng dạy và học theo hướng phát triển năng lực.

Lên cấp THCS, THPT, các hoạt động trải nghiệm của học sinh bắt đầu mang tính kỹ thuật chuyên sâu và gắn với thực tiễn hơn. Tại không gian Trải nghiệm Vật lý trong Ngày hội STEM của Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), ngoài được trải nghiệm thiết kế và chế tạo bàn tay robot thủ công, học sinh còn trực tiếp khám phá nguyên lý lực kéo khớp và gân tay. Những cánh tay robot do các em lắp ráp được tham gia vào phần thi đấu sôi nổi, đầy kịch tính.

Nhận thấy khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học là nhóm ngành được ưu tiên phát triển trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, những năm gần đây, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật – Đại học Đà Nẵng không ngừng phát triển và nhân rộng mô hình giáo dục STEM tại các trường THCS, THPT tại Đà Nẵng, Quảng Ngãi…, góp phần bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao cho nhóm ngành này trong tương lai.

Ông Võ Anh Tài – Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Khuyến cho biết, nhiều học sinh dù học tốt các môn thuộc khối khoa học tự nhiên nhưng vẫn có tâm lý e ngại không muốn theo các ngành STEM vì sợ khó. Nhưng khi được hướng dẫn sáng tạo robotic, các em dần thích thú và chủ động lên ý tưởng thiết kế sản phẩm. Những trải nghiệm thực tế, sáng tạo, giúp các em tiếp cận gần hơn với công nghệ, kỹ thuật và tư duy khoa học.

Được làm quen với robot, thử vận hành, em Nguyễn Văn Khánh, học sinh lớp 11, Trường THPT Nguyễn Khuyến nhận thấy đây là sân chơi sáng tạo thú vị. Hoạt động này giúp các em định hướng rõ hơn về sở thích, kế hoạch học tập, chọn nghề nghiệp trong tương lai.

Bồi dưỡng “gốc rễ” cho giáo dục STEM

Một hệ sinh thái giáo dục STEM bền vững không thể chỉ dựa vào các sự kiện đơn lẻ mà cần chuyển biến từ chính đội ngũ giáo viên phổ thông. Ông Mai Huy Phương – Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Quảng Trị cho biết, giáo dục STEM là nội dung trọng tâm mà Quảng Trị triển khai xuyên suốt từ tiểu học đến trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm và dự án khoa học kỹ thuật. Học sinh đã đạt nhiều thành tích ấn tượng, đạt giải tại các kỳ thi cấp quốc gia, quốc tế.

Thế nhưng, ông Phương thừa nhận rằng, việc hình thành các ý tưởng nghiên cứu chuyên sâu đôi khi “quá tầm” với giáo viên phổ thông. Để khai thác hiệu quả hệ thống phòng học STEM hiện đại được đầu tư tại các trường phổ thông, theo ông Phương, cần sự hỗ trợ, chuyển giao từ các trường đại học khối kỹ thuật trong tổ chức hoạt động giáo dục STEM cho giáo viên.

Từ năm 2022, Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng triển khai Dự án giáo dục STEM tại các địa phương Đà Nẵng, Quảng Nam (cũ) và Quảng Ngãi. Dự án này nhằm mục đích tăng cường năng lực của các cơ sở giáo dục để triển khai các chương trình đào tạo nghề và truyền cảm hứng cho các sự nghiệp liên quan đến lĩnh vực STEM.

Từ đó, khuyến khích sự quan tâm của học sinh trong việc theo đuổi sự nghiệp STEM và chuẩn bị tốt hơn cho việc làm hoặc học tập cao hơn trong tương lai. Giáo viên các trường THPT tham gia dự án được tập huấn sâu về giáo dục STEM, nguyên lý phát triển dự án STEM PBL (Học tập qua dự án), quy trình thiết kế kỹ thuật…

Ông Nguyễn Cửu Huy – Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú (quận Hải Châu, TP Đà Nẵng) cho rằng, sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ đang đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức cho giáo dục. Trong bối cảnh đó, giáo dục STEM cho thấy tính hiệu quả rõ nét trong thực tiễn. Các khóa tập huấn với sự hỗ trợ từ trường đại học kỹ thuật giúp giáo viên từng bước làm chủ phương pháp dạy học, qua đó hình thành năng lực, phẩm chất cần thiết cho học sinh và đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Khi giáo viên phổ thông làm chủ được các phương pháp giáo dục STEM, họ sẽ trở thành những “người truyền lửa” hiệu quả nhất tại cơ sở. Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật – Đại học Đà Nẵng đã ký kết với 10 trường THCS và THPT để chia sẻ tài nguyên dạy học, phối hợp phát triển chương trình STEM tích hợp AI và công nghệ số.

TS Nguyễn Linh Nam – Phó Hiệu trưởng nhà trường coi đây là những “mắt xích quan trọng” để xây dựng nền tảng vững chắc cho nhiệm vụ đào tạo nhân lực chất lượng cao. Việc chuyển giao này không chỉ là trao đi kiến thức mà cùng nhau xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung giữa hai cấp học.

Những khóa học chuyên sâu mùa Hè

TS Nguyễn Linh Nam khẳng định việc phối hợp với các trường phổ thông trong tổ chức hoạt động giáo dục STEM được Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật – Đại học Đà Nẵng xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Mục tiêu cốt lõi của giáo dục STEM là giúp học sinh hình thành và phát triển niềm đam mê, sự yêu thích đối với các lĩnh vực Toán học, Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ.

Từ nền tảng đó, các em sẽ có định hướng nghề nghiệp phù hợp, đặc biệt là ưu tiên lựa chọn các ngành học thuộc khối khoa học và kỹ thuật khi bước vào giai đoạn quan trọng để chọn trường đại học và theo đuổi sự nghiệp trong tương lai. STEM chính là “nhiệm vụ trọng tâm” để học sinh yêu thích Toán học, Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ.

Những khóa học chuyên sâu, ngắn hạn dành cho học sinh các trường THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng đã góp phần nuôi dưỡng và duy trì niềm yêu thích với các môn học thuộc khối Khoa học tự nhiên. Nêu quan điểm, PGS.TS Nguyễn Hữu Hiếu – Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng đồng thời cho rằng, trong số các môn tự chọn, môn Vật lí được học sinh Đà Nẵng đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 nhiều nhất.

Mục tiêu cuối cùng của việc kết nối phổ thông – đại học là giải quyết bài toán nhân lực cho xã hội. Hiện nay, một thực trạng đáng lo ngại là sự mất cân bằng giữa lựa chọn tổ hợp Khoa học xã hội và Khoa học tự nhiên của học sinh. Vì vậy, việc “bắt tay” giữa các trường đại học và cơ sở giáo dục phổ thông không chỉ dừng lại ở các buổi tư vấn tuyển sinh thuần túy mà phải tạo môi trường để học sinh được tiếp cận khoa học – công nghệ từ sớm.

Những khóa học ngắn hạn mang tính định hướng sâu như “Lập trình cho Mobile Robot” của Khoa Khoa học Công nghệ tiên tiến, Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng tổ chức miễn phí vào mùa Hè đã tạo điều kiện để học sinh có những thử nghiệm trong phòng thí nghiệm với kỳ vọng các em sẽ tiến xa hơn trên con đường kỹ thuật. Trong 3 tuần với 12 buổi học, học sinh được làm quen với lập trình Arduino, điều khiển robot tại phòng thí nghiệm hiện đại cùng sự đồng hành của các sinh viên, giảng viên hướng dẫn.

Việc kết nối giữa trường phổ thông và đại học trong đào tạo STEM đang dần trở thành mạch liên thông tự nhiên của giáo dục. Khi việc học được nối từ trải nghiệm đến thực hành, học sinh từng bước hình thành hứng thú và định hướng rõ ràng hơn với khoa học, công nghệ. Nguồn tuyển sinh cho các ngành STEM vì thế không đến trong một sớm một chiều, mà được nuôi dưỡng từ sớm, qua hành trình học tập cụ thể và bền bỉ.

Theo dõi Văn Hóa Sự Kiện trên