Sống đẹp
Văn hóa Sự kiện
Tiktok
Theo quy định pháp luật hiện hành, thẩm quyền này thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
Theo dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bản cập nhật ngày 28/3, tại Khoản 3, Điều 16 nêu: “Căn cứ quy định về trình tự, thủ tục của Ủy ban nhân dân Thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố có thẩm quyền:
a) Quyết định thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học công lập, cao đẳng công lập do Thành phố quản lý; cho phép thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học tư thục, cao đẳng tư thục trên địa bàn Thành phố;
b) Cho phép thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài, liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo”.
Theo quy định pháp luật hiện hành, thẩm quyền này thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Theo thuyết minh về dự thảo Luật, dự thảo đã quy định thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố nhằm:
Quy định nhằm cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền cho thành phố Hà Nội, tăng tính chủ động, kịp thời trong quản lý và phát triển hệ thống cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Hà Nội – trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo và khoa học – công nghệ của cả nước.
Việc mỗi năm người dân Việt Nam, trong đó có số lượng lớn học sinh, sinh viên của Hà Nội, chi khoảng 3 tỷ USD để du học ở nước ngoài cho thấy nhu cầu rất lớn đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao, chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, dòng tiền này phần lớn chảy ra nước ngoài, chưa tạo được giá trị gia tăng trực tiếp cho Thủ đô.
Trong bối cảnh đó, Hà Nội định hướng xây dựng cơ chế thu hút, mời gọi các cơ sở giáo dục đại học, trường đào tạo hàng đầu thế giới đặt cơ sở hoặc phân hiệu tại Hà Nội. Mục tiêu là tạo điều kiện để người dân Thủ đô và học sinh, sinh viên trong khu vực được tiếp cận chương trình đào tạo tiên tiến ngay trong nước với chi phí hợp lý hơn; đồng thời giữ lại nguồn lực tài chính, thu hút sinh viên quốc tế đến học tập, qua đó tăng nguồn thu cho Thành phố và thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức. Để thực hiện mục tiêu này, Thành phố dự kiến ban hành các cơ chế đặc thù như: cơ chế “bán khoán” hoặc cho thuê cơ sở vật chất công theo phương thức linh hoạt, tạo quỹ đất sạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hỗ trợ thủ tục hành chính, ưu đãi về tiền thuê đất, thuế và các điều kiện đảm bảo hoạt động ổn định lâu dài. Việc hình thành các “trung tâm đào tạo quốc tế” tại Hà Nội không chỉ góp phần giảm áp lực du học tự túc ra nước ngoài mà còn nâng cao vị thế của Thủ đô như một trung tâm giáo dục – đào tạo chất lượng cao của khu vực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chiến lược phát triển dài hạn.
Việc giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố thẩm quyền quyết định thành lập trường đại học, cao đẳng công lập do Thành phố quản lý và cho phép thành lập các cơ sở đào tạo tư thục, có vốn đầu tư nước ngoài, cũng như các hình thức liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài xuất phát từ yêu cầu thực tiễn là nhu cầu mở rộng mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trên địa bàn diễn ra nhanh, đa dạng, gắn chặt với chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hội nhập quốc tế của Thủ đô.
Quy định làm rõ thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố trong việc quyết định thành lập trường đại học, cao đẳng công lập do Thành phố quản lý; đồng thời cho phép thành lập trường đại học, cao đẳng tư thục, có vốn đầu tư nước ngoài và các hình thức liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài. Việc phân cấp thẩm quyền này nhằm rút ngắn quy trình hành chính, nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư và phát triển các mô hình đào tạo đa dạng, hiện đại.
Đối với các trường có vốn đầu tư nước ngoài trước khi thành lập vẫn phải có ý kiến thống nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo để đảm bảo nguyên tắc quản lý xuyên suốt.
Bốn tác động tích cực khi Chủ tịch Thành phố Hà Nội được trao quyền
Liên quan đến nội dung nêu trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Trần Thành Nam – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho hay, việc trao quyền này không chỉ đơn thuần là chuyện “hành chính” mà sẽ tạo ra những tác động sâu rộng, mang tính nền tảng cho hệ sinh thái giáo dục đào tạo do Thành phố quản lý, trường đại học, cao đẳng tư trên địa bàn.
Phó Giáo sư Trần Thành Nam đã nêu 4 tác động tích cực khi Chủ tịch Thành phố Hà Nội được trao quyền.
Cụ thể, thứ nhất, xóa bỏ “nút thắt” thủ tục, thu hút mạnh mẽ nguồn lực (đặc biệt là FDI giáo dục). Trước đây, một trường đại học nước ngoài muốn vào Hà Nội phải trải qua nhiều công đoạn. Khi Hà Nội được trao quyền, tốc độ xét duyệt sẽ nhanh hơn, rút ngắn thời gian cấp phép. Thành phố Hà Nội có thể chủ động thiết kế các gói ưu đãi về đất đai, cơ sở hạ tầng để kêu gọi các định chế giáo dục hàng đầu thế giới (như mô hình các trường quốc tế tại Singapore hay Dubai) đến đặt trụ sở. Điều này có thể tạo cơ hội biến Thủ đô thành một “điểm đến” giáo dục quốc tế, giữ chân cả nguồn lực học sinh Việt Nam (hiện đang đổ ra nước ngoài rất lớn) và thu hút sinh viên quốc tế.
Thứ hai, gắn kết chặt chẽ giữa “cung” giáo dục và “cầu” nhân lực của Thủ đô: Hà Nội có cấu trúc kinh tế đặc thù (chiếm tỷ trọng lớn về dịch vụ, công nghệ thông tin, tài chính, du lịch, văn hóa…). Khi địa phương quản lý, các trường đại học sẽ buộc phải thiết kế chương trình đào tạo “may đo” theo nhu cầu nguồn nhân lực thực tiễn của Thành phố. Ví dụ, Hà Nội rất cần nhân lực chất lượng cao về quản lý đô thị thông minh, bảo tồn di sản, logistics… Các trường mới thành lập sẽ được định hướng ngay từ đầu để đáp ứng các “niche market” (thị trường ngách) này, giải quyết bài toán thừa – thiếu nhân lực cục bộ.
Thứ ba, tạo động lực phát triển ” cụm liên kết ngành” (Education – Research – Industry Cluster): Với thẩm quyền quản lý, Hà Nội có thể quy hoạch các trường đại học, cao đẳng mới đặt ngay trong hoặc cạnh các khu công nghệ cao, khu đô thị sáng tạo (ví dụ như Khu đổi mới sáng tạo quốc gia…). Sự gần gũi về không gian sẽ thúc đẩy hợp tác giữa trường – doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ ngay tại chỗ, biến giáo dục đại học thành một ngành kinh tế mũi nhọn đóng góp trực tiếp vào GRDP (Gross Regional Domestic Product – Tổng sản phẩm trên địa bàn) của Thành phố.
Thứ tư, tăng cường trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý: Nghị quyết 71 nhấn mạnh “nâng cao hiệu quả quản lý”. Khi được trao quyền thì địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp về chất lượng đầu ra, việc làm của sinh viên và hiệu quả sử dụng đất đai. Điều này xóa tư duy “xin – cho”, buộc chính quyền địa phương phải quản lý bằng cơ chế giám sát, đánh giá thay vì chỉ phê duyệt hồ sơ.
Phó Giáo sư Trần Thành Nam cho rằng, nếu chỉ trao quyền thành lập trường nhưng thiếu đi định hướng “bản sắc”, Hà Nội sẽ dễ rơi vào tình trạng “đại học công nghiệp hóa, đại học clone (nhân bản)” – nơi nào cũng đào tạo các ngành kinh tế, quản trị, công nghệ thông tin giống nhau. Để giáo dục đại học của Hà Nội thực sự mang dấu ấn Thủ đô, cần chú trọng 4 yếu tố cốt lõi.
Cụ thể, yếu tố 1: Định hướng ngành học dựa trên “DNA văn hóa – lịch sử – chính trị” của Hà Nội: Hà Nội không thể giống Thành phố Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng. Các cơ sở giáo dục do Hà Nội quản lý cần có những trung tâm đào tạo tiên phong mang tính độc bản như: Quản trị di sản và phát triển đô thị bền vững (Hà Nội có Thăng Long, các đô thị cổ, làng nghề); Ngoại giao và quan hệ quốc tế (tận dụng thế giới là trung tâm của các cơ quan đại diện ngoại giao); Kinh tế tri thức và chính sách công (phục vụ cho một trung tâm hành chính quốc gia).
“Bản sắc của Hà Nội là sự “trí tuệ, đậm đà bản sắc” (hiểu biết sâu rộng), do đó các ngành học cần mang tính hàn lâm, định hướng chính sách và tư duy chiến lược (ví dụ như Hà Nội học)”, thầy Nam cho hay.
Chia sẻ tiếp về yếu tố 2, thầy Nam cho rằng, cần xây dựng “Chuẩn mực đạo đức và phẩm chất công dân thủ đô Hà Nội”: Giáo dục Thủ đô không chỉ đào tạo người có nghề mà phải đào tạo “Người Hà Nội”. Bản sắc cần được thể hiện qua triết lý giáo dục của các trường: đề cao sự thanh lịch, tinh tế, trách nhiệm cộng đồng và ý thức pháp luật. Sinh viên ra trường không chỉ có bằng cấp mà phải mang tinh thần của “Thủ đô ngàn năm văn hiến”, có năng lực hội nhập toàn cầu nhưng giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc.
Yếu tố 3: Tự chủ đại học gắn với đổi mới sáng tạo (Innovation): Khi Thành phố có thẩm quyền, Hà Nội nên đặt ra “luật chơi” khắt khe: Các trường (đặc biệt là tư thục và FDI) được cấp phép thành lập phải có cam kết về tỷ lệ nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp, hoặc giải quyết các vấn đề thực tiễn của Thành phố. Bản sắc giáo dục Thủ đô phải là giáo dục của “sự đổi mới sáng tạo” – nơi thử nghiệm các mô hình giáo dục mới nhất (EdTech, AI trong giáo dục, học tập suốt đời) trước khi nhân rộng ra cả nước.
Yếu tố 4: Quy hoạch không gian giáo dục mang tính thẩm mỹ và sinh thái: Bản sắc cũng nằm ở “vẻ đẹp” của cơ sở vật chất. Hà Nội cần tránh tình trạng chắp vá, cho phép xây dựng các trường đại học trong những khu dân cư chật chội. Quy hoạch trường đại học ở Hà Nội phải hướng tới các khu phức hợp giáo dục xanh, mở, có thiết kế kiến trúc đặc trưng, kết hợp với không gian công cộng (thư viện kết hợp công viên, khu trải nghiệm văn hóa…). Cơ sở giáo dục ở Hà Nội phải tự nó là một tác phẩm đô thị. Tóm lại, quyền tự chủ lớn đi kèm với trách nhiệm lớn.
“Nếu dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được thông qua, việc trao thẩm quyền cho lãnh đạo Hà Nội được thành lập trường đại học, cao đẳng sẽ thì đây sẽ là một “chìa khóa vàng” nếu Hà Nội dùng quyền này để “kết nối giáo dục với lợi ích chiến lược quốc gia, với văn hóa Thủ đô và xu hướng toàn cầu”. Từ đó, sẽ xây dựng được một hệ thống giáo dục đại học thực sự có tầm vóc khu vực và mang bản sắc riêng biệt, xứng đáng với vị thế của Thủ đô”, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho hay.
Chuyên gia khuyến nghị một số vấn đề cần lưu tâm
Bàn luận về nội dung trên, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Đặng Quốc Bảo (nguyên Hiệu trưởng Trường Cán bộ Quản lý Giáo dục và Đào tạo (nay là Học viện Quản lý Giáo dục) đồng tình ủng hộ với đề xuất tại dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) về việc giao quyền thành lập trường đại học, cao đẳng công lập – tư thục có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn thành phố cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố.
“Hà Nội được chủ động thành lập trường đại học đào tạo nguồn lao động trình độ cao phục vụ cho Thủ đô thì rất tốt, nhưng cần hết sức thận trọng để đảm bảo thực hiện đúng như kỳ vọng xây dựng luật. Cần có khung chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo để đảm bảo các điều kiện phù hợp”, Phó Giáo sư Đặng Quốc Bảo cho biết.
Về nội dung nêu trên, Tiến sĩ Trịnh Thị Anh Hoa – Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho hay, nếu thành lập một trường đại học sẽ liên quan đến Luật quy hoạch và phải đưa vào quy hoạch tổng thể quốc gia. Đơn cử như, trong phần quy hoạch tổng thể quốc gia thường được xây dựng trong vòng 10 năm (2021-2030) và 5 năm sau sẽ đánh giá lại một lần, rồi mới tiếp tục có sự điều chỉnh.
“Việc xây dựng cơ sở giáo dục đại học công lập hoặc tư thục có vốn đầu tư từ nước ngoài thì vẫn phải căn cứ vào phê duyệt của quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch của Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố.
Cuối cùng là phải căn cứ vào hệ thống các văn bản, văn bản liên quan đến các nghị định của Chính phủ”, Tiến sĩ Trịnh Thị Anh Hoa cho hay.
Theo dõi Văn Hóa Sự Kiện trên
