Thời trang xa xỉ: Biểu tượng phong cách hay đặc quyền giàu có?

Trong những ngày cao điểm của các sự kiện tuần lễ thời trang quốc tế, không khó để bắt gặp những hình ảnh quen thuộc như đám đông nhiếp ảnh gia chen lấn để ghi lại khoảnh khắc một nhân vật nổi tiếng xuất hiện trong bộ trang phục đắt đỏ, hay hàng ghế đầu quy tụ các tỷ phú công nghệ, tài chính và giải trí.

Nhưng đằng sau sự hào nhoáng ấy, một câu hỏi được nhiều người tò mò là: thời trang xa xỉ ngày nay thực sự dành cho ai?

Chưa bao giờ thời trang hiện diện dày đặc trong đời sống đại chúng như hiện nay. Các sàn diễn được livestream toàn cầu, hình ảnh runway phủ kín mạng xã hội, còn việc ”săn” trang phục cho người nổi tiếng đã trở thành một môn thể thao không chính thức của ngành. Thời trang, theo nghĩa truyền thông, đã được dân chủ hóa.

Thế nhưng, song song với sự lan tỏa ấy là một nghịch lý ngày càng lớn, sản phẩm thời trang cao cấp lại rời xa phần đông công chúng hơn bao giờ hết. Giá cả tăng liên tục, trong khi mức sống và thu nhập của đa số người tiêu dùng không theo kịp. Người xem thì đông, nhưng người mua thực sự lại ngày càng ít.

Khoảnh khắc gây nhiều chú ý tại show của Prada là một ví dụ điển hình. Sự xuất hiện của Mark Zuckerberg và Priscilla Chan không chỉ thu hút ống kính vì danh tiếng, mà còn vì họ đại diện cho một tầng lớp khách hàng ngày càng quan trọng với ngành xa xỉ là giới tỷ phú toàn cầu.

Trong bối cảnh tài sản của giới siêu giàu tăng mạnh trong thập kỷ qua, thời trang cao cấp trở thành một “địa hạt tiêu dùng” mới. Khi bất động sản, du thuyền hay nghệ thuật đã quá quen thuộc, quần áo cao cấp, couture và hàng ghế đầu fashion week trở thành biểu tượng quyền lực mềm tiếp theo.

Các nền tảng như TikTok và Instagram đã tạo ra nhiều thế hệ khán giả thời trang am hiểu, sẵn sàng phân tích từng đường cắt, bảng màu hay thông điệp triết học của bộ sưu tập. Một show diễn của Gucci có thể trở thành đề tài tranh luận suốt nhiều ngày.

Tuy nhiên, phần lớn những cuộc thảo luận ấy lại xoay quanh các sản phẩm mà chính người bàn luận cũng hiểu rằng mình sẽ không bao giờ sở hữu. Thời trang trở thành văn hóa thị giác để tiêu thụ, chứ không còn là hàng hóa trong tầm tay. Việc các thương hiệu kỳ vọng giới trẻ mua nước hoa hay mỹ phẩm như “phiên bản rút gọn” của giấc mơ xa xỉ cũng ngày càng tỏ ra kém thuyết phục, khi người tiêu dùng trẻ đủ tỉnh táo để nhận ra chiến lược này.

Sự xa xỉ hóa thể hiện rõ nhất ở giá sản phẩm. Một chiếc túi của Chanel đã gần như tăng gấp đôi chỉ trong vòng vài năm. Nhiều bộ sưu tập được ca ngợi là “phá vỡ sự nhàm chán của quiet luxury” lại đi kèm mức giá hàng chục ngàn USD cho một chiếc thiết kế.

Kết quả là thời trang cao cấp tồn tại trong một trạng thái lửng lơ, vừa là nội dung giải trí đại chúng, vừa là hàng hóa của thiểu số. Chính những người trong cuộc cũng thừa nhận sự thật ấy. Miuccia Prada từng thẳng thắn cho rằng sàn diễn không phải nơi làm chính trị hay đại diện cho số đông, bởi thời trang cao cấp vốn dĩ được thiết kế cho người giàu. Phát biểu này không gây sốc vì nó mới mẻ, mà vì nó nói ra điều mà nhiều thương hiệu khác chỉ ngầm hiểu.

Ở chiều khác, Glenn Martens, người đứng sau Diesel và Maison Margiela, cho rằng mạng xã hội đã khiến thời trang trở nên dân chủ hơn về mặt tiếng nói. Ai cũng có thể bình luận, khen chê, nhưng ông cũng thừa nhận mặt trái đó là sự thiếu chiều sâu và xu hướng tìm kiếm “hiệu ứng tức thì” đang lấn át kiến thức và lịch sử thời trang.

Một số thương hiệu chọn cách phớt lờ mạng xã hội, tập trung vào khách hàng thực sự, những người mua, mặc và sử dụng sản phẩm trong đời sống hàng ngày. Với họ, show diễn không phải để viral, mà để bán. Trong khi đó, những nhà mốt khác tiếp tục xem sàn runway như một sân khấu văn hóa, nơi ý tưởng quan trọng hơn doanh số trực tiếp.

Giữa những mâu thuẫn ấy, thời trang xa xỉ hôm nay tồn tại như một nghịch lý sống động, vừa toàn cầu hóa về hình ảnh, vừa thu hẹp về đối tượng tiêu dùng. Nó là giấc mơ được chia sẻ công khai, nhưng chỉ một số ít có thể chạm tay vào. Và có lẽ, chính câu hỏi “thời trang dành cho ai?” sẽ còn tiếp tục theo ngành công nghiệp này, chừng nào khoảng cách giữa sàn diễn hào nhoáng và đời sống thường nhật vẫn chưa được lấp đầy.

Thu Vân