Thế hệ Z điền kinh Việt Nam: Nền tảng mới cho giấc mơ lớn

SEA Games 33 chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của thế hệ vận động viên trẻ, mang đến nền tảng mới cho điền kinh Việt Nam trong giai đoạn chuyển giao lực lượng. Tuy nhiên, phía sau những tấm huy chương khu vực vẫn là khoảng cách chuyên môn cần được lấp đầy bằng chiến lược đầu tư khoa học và dài hạn, nếu muốn hướng tới những mục tiêu lớn hơn ở ASIAD và Olympic.

Thế hệ Z bùng nổ

Trên đất Thái Lan, đội tuyển điền kinh Việt Nam khép lại kỳ SEA Games bằng màn trình diễn thuyết phục khi xếp nhì toàn đoàn với 12 Huy chương Vàng, 12 Huy chương Bạc và 11 Huy chương Đồng, chỉ sau chủ nhà Thái Lan (13 Huy chương Vàng, 13 Huy chương Bạc, 4 Huy chương Đồng).

Đáng chú ý, các vận động viên Việt Nam còn phá 2 kỷ lục SEA Games, thiết lập 4 kỷ lục quốc gia cùng nhiều thông số cá nhân ấn tượng. Không chỉ đóng góp lớn vào bảng vàng chung của đoàn thể thao Việt Nam, thành tích này còn cho thấy hiệu quả rõ rệt từ quá trình trẻ hóa lực lượng của môn thể thao “nữ hoàng”.

Dẫn đầu bảng thành tích của điền kinh Việt Nam là Nguyễn Thị Oanh. Chân chạy quê Bắc Giang giành trọn 3 Huy chương Vàng ở các nội dung sở trường 5.000m, 10.000m và 3.000m vượt chướng ngại vật.

Cô trở thành vận động viên đầu tiên vô địch 5.000m qua 5 kỳ SEA Games liên tiếp, qua đó nâng tổng số Huy chương Vàng SEA Games trong sự nghiệp lên 15, cân bằng kỷ lục của Jennifer Tin Lay (Myanmar) và Elma Muros (Philippines). Ở tuổi 30, Nguyễn Thị Oanh vẫn còn cơ hội thiết lập cột mốc mới nếu tiếp tục góp mặt tại các kỳ đại hội sắp tới.

Quách Thị Lan tiếp tục khẳng định đẳng cấp ở nội dung 400m vượt rào nữ với tấm Huy chương Vàng cùng thành tích 56,82 giây. Ở nội dung nam, Nguyễn Trung Cường bảo vệ thành công Huy chương Vàng 3.000m vượt chướng ngại vật với thời gian 8 phút 55 giây 32.

Các nội dung tiếp sức cũng ghi nhận dấu ấn rõ nét khi đội hỗn hợp 4x400m (Nguyễn Thị Ngọc, Lê Ngọc Phúc, Nguyễn Thị Hằng, Tạ Ngọc Tưởng) và đội tiếp sức nữ (Hoàng Thị Minh Hạnh, Nguyễn Thị Hằng, Lê Thị Tuyết Mai, Nguyễn Thị Ngọc) thi đấu bùng nổ để mang về thêm những tấm Huy chương Vàng quan trọng, cảm xúc.

Bên cạnh những trụ cột quen thuộc, điền kinh Việt Nam còn đón nhận nhiều tín hiệu tích cực từ lứa trẻ. Trần Thị Loan (sinh năm 2000) giành Huy chương Vàng nhảy xa nữ với thành tích 6,53m; Bùi Thị Kim Anh (19 tuổi) vượt mức xà 1,86m để đăng quang nội dung nhảy cao nữ.

Ở các nội dung chạy, Nguyễn Thị Ngọc (2002) tỏa sáng trên đường đua 400m nữ, Bùi Thị Ngân (2001) ghi dấu ở 1.500m nữ, còn Hồ Trọng Mạnh Hùng (2004) mang về Huy chương Vàng nhảy ba bước nam. Đáng chú ý, đội tiếp sức 4x400m hỗn hợp gồm Nguyễn Thị Hằng (1997), Nguyễn Thị Ngọc (2002), Lê Ngọc Phúc (2002) và Tạ Ngọc Tưởng (2005) – đều thuộc thế hệ vận động viên trẻ, thi đấu tự tin và giàu năng lượng.

Không chỉ đóng góp các tấm Huy chương Vàng, lực lượng kế cận còn góp công lớn vào bảng thành tích chung. Nguyễn Khánh Linh (sinh năm 2006) giành Huy chương Bạc 1.500m nữ; Lê Thị Cẩm Tú (2005) đoạt Huy chương Bạc 200m nữ; Tạ Ngọc Tưởng (2005) mang về Huy chương Bạc 400m nam; Vũ Thị Ngọc Hà (2000) giành Huy chương Đồng nhảy ba bước nữ; Huỳnh Thị Mỹ Tiên (1999) có Huy chương Đồng 100m rào nữ… Những kết quả này cho thấy chiều sâu lực lượng của điền kinh Việt Nam đang dần được cải thiện, tạo nền tảng cho tương lai.

Điểm sáng lớn nhất của nhóm vận động viên trẻ không chỉ nằm ở số huy chương, mà còn ở những cột mốc chuyên môn đáng kể. Đội tiếp sức 4x400m hỗn hợp phá sâu kỷ lục SEA Games với thời gian 3 phút 15 giây 07.

Lê Thị Cẩm Tú xô đổ kỷ lục quốc gia 200m nữ tồn tại suốt 15 năm của huyền thoại Vũ Thị Hương (23 giây 27) khi cán đích sau 23 giây 14. Trong khi đó, dù chỉ về nhì ở nội dung 400m nam, Tạ Ngọc Tưởng vẫn tạo dấu ấn khi vượt qua kỷ lục cũ, cho thấy tiềm năng phát triển rất lớn của thế hệ kế cận.

Với số Huy chương Vàng nhiều nhất trong các đội tuyển của đoàn thể thao Việt Nam, điền kinh tiếp tục khẳng định vị thế mũi nhọn quen thuộc. Kết quả này là thành quả của nhiều năm kiên trì trong công tác phát hiện, đào tạo vận động viên trẻ, qua đó giúp đội tuyển quốc gia bước vào giai đoạn chuyển giao lực lượng với tâm thế chủ động và ổn định.

Ông Nguyễn Đức Nguyên – phụ trách bộ môn điền kinh Việt Nam (Cục Thể dục Thể thao), đánh giá: Thành tích của đội tuyển rất đáng khích lệ trong bối cảnh chúng ta đang trẻ hóa đội hình. Trong số 12 Huy chương Vàng giành được, hơn một nửa thuộc về các vận động viên trẻ.

Khoảng cách châu lục

Màn trình diễn ấn tượng của các vận động viên trẻ tại SEA Games 33 cho thấy quá trình trẻ hóa lực lượng của điền kinh Việt Nam đang đi đúng lộ trình. Tuy nhiên, những tấm Huy chương Vàng ở đấu trường khu vực mới chỉ là bước đệm ban đầu cho các mục tiêu lớn hơn như ASIAD hay Olympic.

Ông Nguyễn Đức Nguyên cho biết: “Chúng tôi đặt mục tiêu ASIAD 2026 phải có ít nhất một Huy chương Vàng và hướng tới một chuẩn Olympic vào năm 2028. Tín hiệu tích cực là một số vận động viên trẻ đã tiệm cận trình độ này, như Trần Thị Loan ở nội dung nhảy xa, Bùi Kim Anh ở nhảy cao hay Tạ Ngọc Tưởng ở 400m nam”.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Mạnh Hùng – Tổng Thư ký Liên đoàn Điền kinh Việt Nam, nhấn mạnh, điền kinh Việt Nam đang sở hữu lớp kế cận đủ sức tiếp nối thế hệ đi trước ở nhiều nội dung thế mạnh như nhảy ba bước nam, nhảy cao nữ hay nhảy xa nữ.

Theo ông, công tác chuẩn bị cho ASIAD đã được tính toán theo chu kỳ dài 4 – 8 năm, với kế hoạch đầu tư trọng điểm cho từng vận động viên và nội dung mũi nhọn. “Chúng tôi đang xây dựng lộ trình cụ thể, trong đó có việc đề xuất lãnh đạo Cục cử các vận động viên trẻ tiềm năng đi tập huấn nước ngoài để nâng cao trình độ theo hướng dài hạn”, ông Hùng cho biết.

Dù giành nhiều Huy chương Vàng, thành tích chuyên môn của các tuyển thủ điền kinh Việt Nam tại SEA Games 33 vẫn khiến giới chuyên môn có phần trăn trở khi phần lớn thông số chưa thật sự nổi bật. Ngoại trừ đội tiếp sức 4x400m hỗn hợp nam – nữ phá kỷ lục SEA Games với thời gian 3 phút 15 giây 076 (kỷ lục cũ 3 phút 19 giây 50), dấu ấn về mặt thành tích cá nhân còn khá khiêm tốn.

Trường hợp đáng chú ý là Lê Thị Cẩm Tú khi phá kỷ lục quốc gia nội dung 200m nữ, vượt mốc do Vũ Thị Hương thiết lập từ năm 2010, nhưng vẫn chỉ giành Huy chương Bạc. Ngoài những điểm sáng hiếm hoi đó, phần lớn tuyển thủ Việt Nam chưa thể vượt qua thành tích tốt nhất của chính mình.

Đơn cử, trường hợp của Bùi Thị Kim Anh cũng cần được nhìn nhận một cách rõ ràng. Mức xà 1,86m mà vận động viên trẻ này chinh phục tại SEA Games 33 là cột mốc đáng khích lệ, nhưng chỉ là thành tích cá nhân tốt nhất của riêng cô, không phải kỷ lục quốc gia hay kỷ lục đại hội như một số ý kiến nhầm lẫn.

Trước đó, tại SEA Games 2003 trên sân nhà, Bùi Thị Nhung từng vượt mức xà 1,88m. Một năm sau, ở giải Thái Lan mở rộng 2004, cô thiết lập kỷ lục quốc gia với mức 1,94m – cột mốc vẫn tồn tại đến nay. Trong khi đó, kỷ lục SEA Games nội dung nhảy cao nữ cũng đang dừng ở mức 1,94m do Noeng-ruthai Chaipech thiết lập ở… kỳ SEA Games 2003.

Bên cạnh đó, các nội dung như ném lao, ném tạ, nhảy xa hay những cự ly chạy dài, vận động viên Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn khi so kè với các đối thủ hàng đầu khu vực. Đây đều là những nội dung đòi hỏi quá trình đầu tư dài hạn, từ hệ thống cơ sở vật chất, phương pháp huấn luyện chuyên sâu đến chế độ dinh dưỡng và phục hồi khoa học.

Khoảng cách về trình độ giữa điền kinh Việt Nam với các cường quốc châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc vì thế vẫn còn khá lớn. Nếu muốn cạnh tranh sòng phẳng tại ASIAD 2026, các tuyển thủ không chỉ cần duy trì phong độ hiện có, mà còn phải tạo ra những bước tiến rõ rệt về chuyên môn, đặc biệt ở những nội dung có khả năng tạo đột phá và mang lại cơ hội huy chương.

Tại Giải Vô địch điền kinh trong nhà châu Á 2026 (Thiên Tân, Trung Quốc), phong độ của các tuyển thủ Việt Nam gây không ít thất vọng, đồng thời cho thấy khoảng cách đáng kể so với nhóm dẫn đầu châu lục. Ở nội dung nhảy cao nữ, Bùi Thị Kim Anh – Huy chương Vàng SEA Games 33 – phải đến lần nhảy thứ hai mới vượt qua mức xà 1,75m, trong khi Dương Thị Thảo cần ba lần thử mới thành công.

Khi mức xà nâng lên 1,80m, cả hai đều dừng bước sau ba lượt nhảy hỏng liên tiếp, khép lại phần thi với thành tích tốt nhất chỉ 1,75m. Kết quả này rõ ràng chưa đáp ứng kỳ vọng, nhất là khi chưa đầy hai tháng trước Kim Anh từng đăng quang SEA Games 33 với thông số 1,86m. Dương Thị Thảo cũng từng gây ấn tượng trong năm 2025 với nhiều Huy chương Vàng ở các giải trong nước và quốc tế, cùng mức xà tốt nhất 1,84m.

Cũng tại Thiên Tân (Trung Quốc), Nguyễn Thị Oanh không thể tạo nên bất ngờ ở các nội dung sở trường khi phải cạnh tranh với dàn vận đông viên hàng đầu châu lục. Ở cự ly 3.000m nữ, trước những đối thủ đẳng cấp như Nozomi Tanaka (Nhật Bản), Norah Jeruto – chân chạy gốc Phi của Kazakhstan, đương kim vô địch châu Á 5.000m, chân chạy người Bắc Giang sớm tụt lại phía sau.

Chung cuộc, Jeruto về nhất với thành tích 8 phút 46 giây 87; Tanaka về nhì với thời gian 8 phút 48 giây 22. Oanh xếp thứ 5 với thông số 9 phút 21 giây 13; đáng chú ý, khi Jeruto cán đích, cô mới bước vào vòng chạy cuối cùng.

Trước đó, ở nội dung 1.500m nữ – nơi Nguyễn Thị Oanh từng giành chức vô địch cách đây ba năm – tuyển thủ Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn khi phải cạnh tranh với các gương mặt hàng đầu châu lục.

Nozomi Tanaka giành Huy chương Vàng với thành tích 4 phút 19 giây 15, Li Chunhui (Trung Quốc) đoạt Huy chương Bạc (4 phút 19 giây 54), còn Norah Jeruto giành Huy chương Đồng với thời gian 4 phút 20 giây 04. Nguyễn Thị Oanh về đích thứ 7 với thông số 4 phút 27 giây 53, khép lại phần thi với nhiều trải nghiệm quý giá, đồng thời đặt ra không ít bài toán chuyên môn cho chặng đường phía trước.

Lối đi nào cho thế hệ mới?

Từ những gì đã diễn ra, có thể thấy hành trình chinh phục Huy chương Vàng ASIAD vẫn là thử thách lớn với điền kinh Việt Nam, ngay cả khi chúng ta từng có lúc tiến rất gần mục tiêu. SEA Games 33 vì thế nên được xem là bước đệm quan trọng, đồng thời là lời nhắc về những tiêu chuẩn khắt khe hơn đang chờ phía trước.

Điều người hâm mộ kỳ vọng lúc này không chỉ dừng ở thành tích khu vực, mà là những chiến lược đầu tư bài bản, dài hạn để môn thể thao “nữ hoàng” tiếp tục nâng tầm, từng bước tiệm cận chuẩn mực cao hơn của đấu trường châu lục.

Với lứa vận động viên mới ở độ tuổi 18 – 22 như Bùi Thị Kim Anh, Dương Thị Thảo hay Tạ Ngọc Tưởng…, câu chuyện đầu tư không thể chỉ dừng ở khối lượng tập luyện hay kinh nghiệm thi đấu, mà cần được xây dựng trên nền tảng khoa học – công nghệ hiện đại.

Đây là giai đoạn “vàng” để hoàn thiện kỹ thuật, phát triển thể chất và định hình phong cách thi đấu, vì vậy, mọi quyết định về giáo án, dinh dưỡng hay phục hồi đều cần dựa trên dữ liệu và phân tích chuyên sâu thay vì cảm tính.

Trước hết là ứng dụng công nghệ phân tích chuyển động và sinh trắc học. Với các nội dung kỹ thuật như nhảy cao, nhảy xa hay chạy 400m, việc sử dụng camera tốc độ cao, cảm biến đo lực tiếp đất, phần mềm phân tích góc bật nhảy hoặc nhịp bước chạy sẽ giúp huấn luyện viên nhận diện chính xác từng lỗi nhỏ trong động tác.

Ví dụ, với Kim Anh và Thảo, các chỉ số về góc giậm nhảy, độ ổn định bước đà hay tốc độ chuyển đổi động tác có thể được theo dõi theo thời gian thực, từ đó điều chỉnh kỹ thuật theo hướng tối ưu, hạn chế chấn thương do sai lệch động tác kéo dài.

Song song đó là quản lý tải lượng tập luyện – thước đo tổng hợp áp lực cơ thể phải chịu trong một hoặc nhiều buổi tập bằng dữ liệu. Những vận động viên mới 20 tuổi vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện thể chất, nếu tăng khối lượng tập thiếu kiểm soát dễ dẫn đến quá tải hoặc chấn thương mãn tính.

Các thiết bị đeo thông minh, hệ thống theo dõi nhịp tim, chỉ số đo lường lượng oxy tối đa mà cơ thể có thể hấp thụ, vận chuyển và sử dụng trong một phút khi tập luyện cường độ cao (VO₂max), tốc độ phục hồi cơ… cho phép đội ngũ chuyên môn cá nhân hóa giáo án cho từng vận động viên.

Một yếu tố không thể thiếu là khoa học dinh dưỡng và phục hồi. Thế hệ vận động viên trẻ hiện nay cần được hỗ trợ bởi chuyên gia dinh dưỡng thể thao, xây dựng khẩu phần ăn theo chu kỳ tập luyện, kết hợp liệu pháp phục hồi như cryotherapy, massage thể thao, vật lý trị liệu chủ động.

Đây là nền tảng giúp cơ thể phát triển tối đa trong giai đoạn đỉnh sinh học mà không đánh đổi bằng chấn thương hay suy giảm thể lực sớm. Ngoài ra, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu đối thủ cũng có thể trở thành công cụ quan trọng.

Nói cách khác, với một thế hệ còn rất trẻ, đầu tư khoa học – công nghệ không chỉ là giải pháp hỗ trợ, mà phải trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển. Nếu được xây dựng đúng hướng ngay từ giai đoạn này, họ hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách với chuẩn mực châu lục và mở ra hy vọng cho những mục tiêu lớn hơn tại ASIAD hay Olympic trong tương lai.