Tham mưu xây dựng Nghị định thay thế về hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập

Sáng nay (1/4), Bộ Công an tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định số 49/2020/NĐ-CP ngày 17/4/2020 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng (Nghị định 49) và sơ kết 2 năm thực hiện Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg ngày 17/8/2023 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù (Quyết định 22). Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình dự và chỉ đạo Hội nghị.

Kéo giảm và duy trì tỷ lệ tái phạm tội của người chấp hành xong án phạt tù ở mức thấp

Theo Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến, qua 5 năm triển khai thực hiện Nghị định số 49, có thể khẳng định các bộ, ngành, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở Trung ương và địa phương, UBND các cấp đã thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ theo quy định. Các cơ quan, đơn vị, chính quyền địa phương đã triển khai các nội dung công tác tái hòa nhập cộng đồng đảm bảo chặt chẽ, chủ động đề xuất, xây dựng, ban hành chính sách, pháp luật; thông tin, tuyên truyền; tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, hướng dẫn; nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù, tạo điều kiện cho họ được vay vốn, tạo việc làm để tái hòa nhập cộng đồng.

Nhận thức, trách nhiệm của các cấp uỷ đảng, ban, ngành, đoàn thể và cộng đồng xã hội đối với công tác tái hòa nhập cộng đồng có chuyển biến tích cực hơn. Thái độ của cộng đồng xã hội đối với người chấp hành xong án phạt tù đã có nhiều thay đổi; tình trạng kỳ thị, xa lánh, định kiến, phân biệt đối xử với người chấp hành xong án phạt tù đã giảm. Bản thân người chấp hành xong án phạt tù đã bớt tự ti, mặc cảm với cộng đồng xã hội.

Cấp uỷ, chính quyền một số địa phương đã quan tâm chỉ đạo các cơ quan, ban ngành, đoàn thể phối hợp lực lượng Công an thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng, bước đầu đã bố trí nguồn lực về kinh phí hỗ trợ thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng theo điều kiện, khả năng của địa phương. Sự tham gia của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp, gia đình và cộng đồng xã hội vào quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù được quan tâm hơn.

Công tác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng đối với phạm nhân chấp hành án từng bước được đổi mới, tập trung vào tư vấn, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân. Công tác tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù khi trở về nơi cư trú có nhiều chuyển biến, đặc biệt đã kết hợp chặt chẽ giữa công tác quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù với thực hiện các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng như tư vấn, hướng nghiệp, dạy nghề, cho vay vốn.

Kết quả công tác tái hòa nhập cộng đồng trong thời gian qua đã kéo giảm và duy trì tỷ lệ tái phạm tội của người chấp hành xong án phạt tù ở mức thấp, trung bình từ năm 2020 đến năm 2025 là 1,73%, góp phần quan trọng vào công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Đặc biệt, qua 2 năm thực hiện Quyết định 22 của Thủ tướng Chính phủ đã có sự chung tay vào cuộc của các bộ, ban, ngành, UBND các cấp từ Trung ương đến địa phương, chính sách tín dụng ưu đãi của Nhà nước đã được Nhân dân tin tưởng ủng hộ, hỗ trợ, hưởng ứng. Người chấp hành xong án phạt tù được vay vốn, có công ăn, việc làm, tập trung lao động, sản xuất phát triển kinh tế bản thân và gia đình.

Có thể khẳng định Quyết định 22 về chính sách tín dụng dành cho người chấp hành xong án phạt tù tái hòa nhập cộng đồng là chính sách thể hiện truyền thống tốt đẹp “tương thân, tương ái” của dân tộc, tính nhân văn, nhân đạo của Đảng, Nhà nước ta; đồng thời, cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, tạo điều kiện giúp người chấp hành xong án phạt tù, cơ sở sản xuất, kinh doanh có sử dụng lao động là người chấp hành xong án phạt tù được vay vốn ưu đãi để phát triển sản xuất, tạo việc làm, có thu nhập nuôi sống bản thân, ổn định cuộc sống gia đình, tránh được các tệ nạn xã hội, hạn chế tái phạm tội, góp phần giữ gìn ổn định trật tự, an toàn xã hội và phát triển kinh tế địa phương.

Thể hiện sâu sắc chính sách nhân văn, nhân đạo của Đảng, Nhà nước

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình ghi nhận, biểu dương Bộ Công an đã chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội, các bộ, ngành liên quan rất chủ động chuẩn bị nội dung và các điều kiện cần thiết để tổ chức Hội nghị quan trọng này, kết nối trực tuyến toàn quốc đến Ủy ban nhân dân cấp xã; cho rằng việc tổ chức sơ kết, tổng kết 2 nội dung này mang tính thực tiễn cao, do đây là 2 vấn đề bổ trợ cho nhau và liên quan trực tiếp đến người tái hòa nhập cộng đồng.

Khẳng định công tác hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù thể hiện sâu sắc chính sách nhân văn, nhân đạo của Đảng, Nhà nước và truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, trong những năm qua, các cấp, các ngành, trong đó lực lượng Công an nhân dân làm nòng cốt đã có nhiều nỗ lực, cố gắng thực hiện tốt các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước trong công tác này. Qua đó đã đạt nhiều kết quả quan trọng, tích cực, giúp đỡ, hỗ trợ được nhiều người chấp hành xong án phạt tù, đặc xá, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện về địa phương dần ổn định cuộc sống, giảm nguy cơ hoặc không tái phạm tội.

Số liệu tổng kết cho thấy, các cơ sở giam giữ đã tổ chức đào tạo nghề cho 54.229 phạm nhân; tổ chức 1.435 chương trình/đợt/lớp định hướng nghề nghiệp, nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm cho 54.217 phạm nhân; cấp chứng chỉ nghề cho 22.721 phạm nhân, tư vấn giới thiệu việc làm cho 9.982 phạm nhân.

Công an các địa phương tiếp nhận, quản lý, giám sát, giáo dục và thực hiện các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với 357.275 phạm nhân được thông báo; hướng dẫn làm thủ tục đăng ký cư trú, cấp mới, cấp đổi, cấp lại Chứng minh nhân dân, căn cước cho 250.867 người; hướng dẫn thủ tục xóa án tích, cấp phiếu lý lịch tư pháp cho 223.845 người; hỗ trợ các thủ tục pháp lý, hành chính khác cho 87.811 người.

Kết quả công tác quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ đã kéo giảm duy trì tỷ lệ tái phạm tội ở mức thấp; tổng nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác qua Ngân hàng chính sách để cho vay đối với người chấp hành xong án phạt tù đạt hơn 1.300 tỷ đồng…

Bên cạnh khẳng định những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình cho rằng việc thực hiện công tác này thời gian qua còn có những bất cập như: Một số quy định của Nghị định 49 khi áp dụng vào thực tiễn chưa cụ thể, dẫn đến cách hiểu và tổ chức thực hiện chưa thống nhất giữa các địa phương. Chưa có cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan liên quan trong việc xác minh điều kiện kinh tế và khả năng thi hành án của người chấp hành xong hình phạt tù. Chưa thiết lập cơ chế truyền, nhận dữ liệu điện tử liên thông giữa Trại giam – Cơ quan Công an – Ủy ban nhân dân cấp xã – Cơ quan Thi hành án dân sự nên việc phối hợp phụ thuộc nhiều vào sự chủ động của từng địa phương, dẫn đến kết quả không đồng đều, ảnh hưởng đến việc bảo đảm thi hành bản án, quyết định của Tòa án cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án.

Bên cạnh đó, Nghị định 49 chưa quy định điều kiện ưu tiên hỗ trợ phải gắn với việc chấp hành nghĩa vụ dân sự, chưa yêu cầu cần có xác nhận của Cơ quan Thi hành án dân sự về tình trạng thực hiện nghĩa vụ trước khi xem xét, giải ngân hỗ trợ. Công tác hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân tại các cơ sở giam giữ còn hạn chế, chủ yếu mới đáp ứng tay nghề ở mức lao động thủ công, phổ thông, chưa đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ, tay nghề cao trong thị trường lao động hiện nay. Công tác quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù chưa đạt hiệu quả cao, chủ yếu mới tập trung ở khâu “quản lý” để nắm người mà chưa thực sự có những biện pháp “giáo dục, giúp đỡ” thiết thực, cụ thể.

Ngoài ra, việc quy định giới hạn về điều kiện vay vốn đối với người chấp hành xong án phạt tù gây ra hạn chế đối với nhiều trường hợp không đủ điều kiện thụ hưởng chính sách này; mức vốn còn thấp so với nhu cầu thực tế của người vay, đặc biệt là với những khách hàng có mô hình sản xuất kinh doanh lớn. Việc thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng vẫn theo phương thức thủ công, chưa ứng dụng khoa học – công nghệ nên chưa quản lý, nắm chắc được toàn diện tình hình, thông tin người chấp hành xong án phạt tù để tham mưu ban hành cơ chế, chính sách, pháp luật hiệu quả…

“Những vấn đề này sau tổng kết, sơ kết hôm nay, tôi đề nghị Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng chính sách xã hội phải khẩn trương tham mưu bổ sung quy định vào các văn bản quy phạm pháp luật liên quan thay thế Nghị định 49 và sửa đổi Quyết định 22 cho phù hợp”, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình nhấn mạnh.

Xây dựng Nghị định thay thế Nghị định 49 và sửa đổi Quyết định 22 phù hợp với thực tế

Để thực hiện tốt hơn, hiệu quả hơn công tác tái hòa nhập cộng đồng trong thời gian tới, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình đề nghị Bộ Công an chủ trì, phối hợp các bộ, ngành nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách, pháp luật về tái hòa nhập cộng đồng; tham mưu Thủ tướng Chính phủ thiết lập cơ chế, chính sách ưu đãi, khuyến khích các doanh nghiệp tiếp nhận người chấp hành xong án phạt tù vào làm việc. Tham mưu xây dựng Nghị định thay thế Nghị định 49 và sửa đổi Quyết định 22 phù hợp với thực tế, dễ thực hiện, dễ tiếp cận về điều kiện, diện đối tượng, thời gian, thủ tục vay vốn, tổng mức cho vay tối đa, trao quyền linh hoạt hơn đối với các tổ chức tín dụng,…

Đồng thời tiếp tục chỉ đạo Công an các đơn vị, địa phương làm nòng cốt thực hiện các biện pháp chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân; tổ chức tiếp nhận, quản lý, giáo dục giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù; tham mưu Ủy ban nhân dân các cấp phân công các ngành thực hiện biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng, xây dựng, nhân rộng các mô hình tái hòa nhập cộng đồng đa dạng, phong phú, phù hợp tình hình thực tế, điều kiện địa phương.

Bảo đảm nguồn lực về kinh phí, phương tiện, trang thiết bị phục vụ công tác tái hòa nhập cộng đồng; bố trí, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tái hòa nhập cộng đồng tại cơ sở; tăng cường kiểm tra, hướng dẫn Công an cơ sở thực hiện tốt công tác tái hòa nhập cộng đồng.

Tiếp tục đổi mới, tổ chức đa dạng các hình thức thông tin, tuyên truyền về công tác tái hòa nhập cộng đồng. Đặc biệt chú trọng tuyên truyền thông qua các nền tảng số, đa phương tiện về chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, các cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và Nhân dân.

Biểu dương những điển hình, mô hình, gương người tốt, việc tốt để phát huy, nhân rộng, lan tỏa; chia sẻ, khắc phục khó khăn, vướng mắc, bất cập trong công tác tái hòa nhập cộng đồng. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác tái hòa nhập cộng đồng của các ngành, các cấp, các địa phương, trang bị, nâng cao kiến thức, kỹ năng thực hiện nhiệm vụ.

Triển khai, ứng dụng triệt để công nghệ, chuyển đổi số trong công tác tái hòa nhập cộng đồng, quản lý, theo dõi, thống kê các trường hợp thuộc diện được miễn, giảm nghĩa vụ thi hành án dân sự. Tăng cường phối hợp liên ngành trên nền tảng số, môi trường mạng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả, thực hiện đồng bộ các chính sách tái hòa nhập cộng đồng của Đảng, Nhà nước. Xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý người chấp hành xong án phạt tù, kết nối, tích hợp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu về phòng, chống tội phạm của lực lượng Công an nhân dân.

Tạo hành lang pháp lý đầy đủ, phù hợp

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình đề nghị Bộ Tư pháp tham mưu ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, cải cách tối đa quy trình, thủ tục hành chính trong các văn bản pháp luật có liên quan, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, phù hợp để thực hiện có hiệu quả công tác tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù. Chỉ đạo Cơ quan Thi hành án dân sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an, Tòa án, Viện kiểm sát, các trại giam, trại tạm giam và chính quyền địa phương trong việc trao đổi thông tin, xác minh điều kiện thi hành án, hỗ trợ người chấp hành xong án phạt tù thực hiện nghĩa vụ thi hành án dân sự.

Bộ Nội vụ sớm nghiên cứu ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể lĩnh vực Lao động – Thương binh và Xã hội, đồng thời chỉ đạo, hướng dẫn các cơ quan chức năng ở trung ương, địa phương xây dựng chương trình kế hoạch, tổ chức đào tạo nghề, tư vấn, giới thiệu việc làm, cho vay vốn học nghề, tạo việc làm, tiếp nhận người chấp hành xong án phạt tù vào làm việc tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp các bộ, ngành chức năng chỉ đạo các cơ quan báo chí trung ương và địa phương tăng cường thông tin, truyền thông, giáo dục về tái hòa nhập cộng đồng.

Bộ Quốc phòng tiếp tục chỉ đạo các trại giam, trại tạm giam được giao quản lý thực hiện có hiệu quả các biện pháp chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù, được đặc xá, được tha tù trước thời hạn có điều kiện. Tăng cường giáo dục, dạy nghề, tư vấn tâm lý, định hướng nghề nghiệp, hỗ trợ các thủ tục pháp lý cho phạm nhân. Chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị thực hiện tiếp nhận, giải quyết chế độ, chính sách theo đúng quy định đối với người chấp hành xong án phạt tù là quân nhân được tha về đơn vị nơi họ làm việc trước khi phạm tội.

Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tập trung chỉ đạo các sở, ngành, Ủy ban nhân dân cấp xã triển khai, thực hiện có hiệu quả công tác tái hòa nhập cộng đồng; ban hành các đề án, dự án, kế hoạch thống nhất chỉ đạo các cơ quan, đơn vị trực thuộc, Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về công tác tái hòa nhập cộng đồng.

Bố trí kinh phí theo phân cấp và hỗ trợ các điều kiện cần thiết khác cho các cơ quan, đơn vị bảo đảm thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng. Xây dựng, trình Hội đồng nhân dân các cấp có cơ chế, chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với các công ty, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn để tiếp nhận người chấp hành xong án phạt tù đủ điều kiện vào làm việc để họ có cơ hội, có việc làm, hoà nhập cuộc sống.

Mặt trận Tổ quốc các cấp và các thành viên phối hợp cấp ủy, chính quyền, lực lượng Công an thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng và tham gia quản lý, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù. Các tổ chức chính trị – xã hội, doanh nghiệp cần chung tay phối hợp cơ quan, ban ngành tại địa phương tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người chấp hành xong án phạt tù có cơ hội tìm kiếm việc làm phù hợp với điều kiện, khả năng của họ, đồng thời có góc nhìn tích cực, vị tha hơn khi họ trở về hoà nhập với gia đình và xã hội, tái hòa nhập cộng đồng thành công.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình cũng đề nghị Công an các địa phương tiếp tục phát huy tốt vai trò nòng cốt trong tham mưu và phối hợp thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng. Chủ động nắm chắc tình hình, điều kiện, hoàn cảnh của người lầm lỗi, người chấp hành xong án phạt tù, nhất là số có nhiều tiền án, số có điều kiện, hoàn cảnh khó khăn dễ phát sinh phạm tội để tham mưu cấp ủy, chính quyền chỉ đạo và phối hợp chặt chẽ các cơ quan, ban, ngành, tổ chức đoàn thể xã hội, doanh nghiệp ở địa phương thực hiện có hiệu quả các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng phù hợp. Đồng thời, triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa, tấn công trấn áp mạnh các loại tội phạm, tạo môi trường xã hội lành mạnh, phục vụ đắc lực nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và đất nước.

Các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tạo những điều kiện cần thiết, thuận lợi, tiếp nhận tối đa người được đặc xá tha tù, chấp hành xong án phạt tù vào làm việc, vừa bảo đảm nhân lực phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời tạo an sinh, phúc lợi xã hội của doanh nghiệp.

Nguyễn Hoàng