Sở GD&ĐT Hà Nội yêu cầu không được thu phí giữ chỗ, đặt cọc: Trường tư rơi vào thế khó

Trong hướng dẫn đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu các trường trung học phổ thông tư thục và trường chất lượng cao thực hiện tuyển sinh bằng hình thức trực tuyến. Đồng thời không được yêu cầu học sinh, phụ huynh nộp tiền giữ chỗ, tiền đặt cọc hoặc các khoản thu không đúng quy định.

Tuy nhiên, theo ý kiến của một số lãnh đạo cơ sở giáo dục tư thục, hiện nay chưa có quy định pháp lý cụ thể cấm các trường tư thục thu phí giữ chỗ. Do đó, yêu cầu trên được cho là có thể gây khó khăn cho các trường trong việc chủ động kiểm soát và ổn định tình hình tuyển sinh.

Đặt cọc giữ chỗ là một thỏa thuận tự nguyện giữa phụ huynh và nhà trường

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Đặng Quốc Thống – Chủ tịch Hội đồng quản trị Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Đoàn Thị Điểm cho rằng, cơ chế tuyển sinh của trường tư thục có nhiều điểm khác biệt so với các trường công lập, đặc biệt là tuyển sinh lớp 10.

Theo thầy Thống, đối với các trường công lập, chỉ cần tổ chức tuyển sinh đúng quy định, số lượng học sinh gần như luôn được đảm bảo, thậm chí trong một số trường hợp còn được tuyển vượt chỉ tiêu được giao. Vì vậy, các trường công lập ít phải lo lắng về nguồn tuyển hay nguy cơ thiếu học sinh.

Trong khi đó, các trường tư thục hoạt động theo cơ chế tự chủ, phải tự cân đối nguồn thu và đảm bảo duy trì hoạt động của nhà trường. Nếu không tuyển được học sinh thì việc duy trì đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và các hoạt động giáo dục sẽ gặp nhiều khó khăn. Chính vì vậy, công tác tuyển sinh đối với trường tư luôn là vấn đề cần được tính toán kỹ lưỡng.

Bởi, nếu số lượng học sinh đăng ký thực tế ít hơn nhiều so với dự kiến, nhà trường có thể rơi vào tình trạng dư thừa giáo viên, gây lãng phí nguồn nhân lực. Ngược lại, nếu số học sinh nhập học vượt quá khả năng dự tính ban đầu, trường sẽ gặp khó khăn trong việc chuẩn bị đội ngũ, phòng học và cơ sở vật chất để đáp ứng nhu cầu học tập của các em.

Từ thực tế tại trường, thầy Thống cho rằng khoản phí đặt cọc hoặc giữ chỗ mà nhiều trường tư đang áp dụng thực chất là một hình thức thỏa thuận giữa nhà trường và phụ huynh nhằm xác nhận ý định đăng ký học cho con của phụ huynh. Khoản phí này giống như một cam kết ban đầu giữa hai bên.

Nếu không có cơ chế đặt cọc, nhà trường sẽ rất khó nắm bắt được số lượng học sinh thực sự có nhu cầu theo học, bởi phụ huynh có thể nộp hồ sơ ở nhiều trường khác nhau rồi sau đó mới lựa chọn, dẫn đến tình trạng “số liệu ảo”.

Do đó, khoản phí giữ chỗ cũng có thể được hiểu như một khoản thể hiện trách nhiệm của phụ huynh khi đăng ký cho con theo học tại trường. Khi phụ huynh đã lựa chọn và đăng ký học cho con tại một trường cụ thể thì cần có sự cam kết nhất định. Ngược lại, nếu thay đổi quyết định thì cũng phải chấp nhận những ràng buộc đã thỏa thuận ban đầu.

Nếu hoàn toàn không có khoản phí giữ chỗ thì nhiều phụ huynh có thể đăng ký cùng lúc ở nhiều trường, sau đó mới cân nhắc lựa chọn cuối cùng, giống như “người đi chợ” đi xem nhiều nơi rồi mới quyết định mua. Khi đó, phụ huynh sẽ không có ràng buộc trách nhiệm nào với nhà trường, và điều này sẽ gây khó khăn lớn cho công tác tuyển sinh cũng như việc chuẩn bị kế hoạch giảng dạy của các trường tư.

Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Xuân Thân – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Sunshine Maple Bear cũng cho rằng việc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu các trường tư không được thu tiền giữ chỗ hoặc tiền đặt cọc trong quá trình tuyển sinh có thể gây ra không ít khó khăn cho các nhà trường, đặc biệt là đối với những trường còn mới, chưa có nhiều danh tiếng hoặc lợi thế trong công tác tuyển sinh.

Theo cô Thân, công tác tuyển sinh đối với khối tư thục vốn dĩ đã rất vất vả và cạnh tranh. Để thuyết phục phụ huynh lựa chọn cho con theo học, nhà trường phải đầu tư nhiều thời gian, nguồn lực cho hoạt động tư vấn, giới thiệu chương trình đào tạo, cơ sở vật chất cũng như các giá trị giáo dục mà nhà trường mang lại. Khi phụ huynh đồng ý đóng khoản tiền giữ chỗ, điều đó cho thấy họ đã có quá trình tìm hiểu khá kỹ lưỡng về nhà trường và bước đầu đưa ra quyết định lựa chọn.

Tuy nhiên, trên thực tế cũng có không ít trường hợp phụ huynh vẫn còn cân nhắc giữa nhiều phương án khác nhau. Dù đã đăng ký hoặc thậm chí đóng tiền giữ chỗ tại một trường, họ vẫn tiếp tục tìm hiểu, tham khảo thêm ở các trường khác trước khi đưa ra quyết định cuối cùng. Điều này khiến cho số lượng hồ sơ đăng ký ban đầu tại các trường có thể không phản ánh đúng số lượng học sinh thực sự sẽ nhập học, dẫn đến tình trạng “số ảo” trong tuyển sinh.

Chính vì vậy, theo cô Thân, đối với các trường tư, khoản tiền đặt cọc hoặc giữ chỗ được xem như một hình thức thỏa thuận giữa nhà trường và phụ huynh nhằm tạo cơ sở tin cậy ban đầu cho cả hai bên. Khoản tiền này thường không phải là một khoản thu độc lập mà có thể được khấu trừ vào các khoản học phí hoặc chi phí học tập khi học sinh chính thức nhập học, chẳng hạn như trừ vào học phí của kỳ học đầu tiên hoặc các khoản đóng góp tiếp theo trong năm học.

Ở góc độ phụ huynh, khoản phí giữ chỗ cũng mang lại sự yên tâm nhất định. Khi đã hoàn tất thủ tục đăng ký và đóng khoản tiền này, phụ huynh có thể tin tưởng rằng con mình đã được nhà trường tiếp nhận và có vị trí trong danh sách học sinh của năm học mới.

Cô Thân cũng nhấn mạnh rằng khoản tiền giữ chỗ không mang tính chất ràng buộc cứng nhắc. Trong trường hợp phụ huynh đã đặt cọc nhưng sau đó thay đổi quyết định, họ vẫn có thể lựa chọn nộp hồ sơ cho con sang trường khác. Do đó, đây không phải là một hình thức ép buộc mà chủ yếu dựa trên sự tự nguyện và thỏa thuận giữa hai bên. Trên thực tế, phần lớn phụ huynh chỉ quyết định đóng khoản tiền này khi đã khá chắc chắn về việc cho con theo học tại trường.

Đối với phía nhà trường, khoản tiền giữ chỗ có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công tác tuyển sinh. Nhờ có cơ sở dữ liệu tương đối chính xác về số lượng học sinh dự kiến nhập học, nhà trường có thể chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch đào tạo, bố trí đội ngũ giáo viên, sắp xếp lớp học cũng như chuẩn bị cơ sở vật chất phù hợp.

Ngoài ra, cô Thân cũng cho rằng hiện nay trong các quy định hiện hành chưa có văn bản pháp lý nào cấm các trường tư không được thu khoản phí giữ chỗ trong quá trình tuyển sinh. Vì vậy, nếu cơ quan quản lý địa phương đưa ra yêu cầu cấm hoàn toàn việc thu khoản tiền này thì phần nào có thể được hiểu là đang can thiệp vào quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục tư thục.

Theo vị hiệu trưởng, các trường tư hoạt động theo cơ chế tự chủ hoàn toàn về tài chính, phải tự cân đối nguồn thu để duy trì hoạt động và đảm bảo chất lượng dạy học. Nếu công tác tuyển sinh gặp khó khăn hoặc không ổn định, điều đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì đội ngũ giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất cũng như chất lượng giáo dục của nhà trường. Vì vậy, cơ quan quản lý cần có sự cân nhắc thấu đáo để vừa đảm bảo quyền lợi của phụ huynh và học sinh, vừa tạo điều kiện cho các trường thực hiện tốt quyền tự chủ của mình.

Thay vì cấm, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có thể đưa ra quy định về mức trần tối đa

Trong bối cảnh hiện nay, công tác tuyển sinh giữa các trường công lập và tư thục ngày càng xuất hiện sự cạnh tranh rõ rệt. Nếu như các trường công lập thường có lợi thế về chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, nguồn tuyển ổn định thì các trường tư thục phải chủ động hoàn toàn trong việc thu hút học sinh để duy trì hoạt động. Điều này khiến công tác tuyển sinh trở thành bài toán quan trọng đối với nhiều cơ sở giáo dục tư thục, đặc biệt là trong giai đoạn trước mỗi năm học mới.

Theo cô Nguyễn Thị Xuân Thân, hiện nay việc tuyển sinh đối với khối trường tư đang gặp không ít khó khăn khi hệ thống trường công lập được Nhà nước đầu tư mạnh mẽ, từ chính sáchmiễn học phí đến hỗ trợ các dịch vụ như ăn trưa hay những điều kiện học tập khác. Trong bối cảnh đó, nếu trường tư không được phép thu khoản phí giữ chỗ hoặc đặt cọc thì sẽ càng khó khăn hơn, bởi thực tế giữa các trường tư với nhau cũng tồn tại sự cạnh tranh khá lớn trong công tác tuyển sinh.

Thực tế cho thấy, có những trường hợp phụ huynh đăng ký cho con theo học tại một trường nhưng đến sát thời điểm nhập học lại thay đổi quyết định khi tiếp cận thêm thông tin quảng bá hoặc chương trình ưu đãi từ một trường khác. Khi đó, nhà trường rất khó xoay xở và kiểm soát chính xác số lượng học sinh thực sự nhập học.

Nếu số lượng tuyển sinh không đạt kế hoạch, nhà trường sẽ gặp khó khăn về nguồn thu, từ đó ảnh hưởng đến việc duy trì hoạt động cũng như đảm bảo chất lượng dạy và học.

Vì vậy, cô Thân cho rằng cơ quan quản lý không nên cấm hoàn toàn việc thu khoản phí giữ chỗ trong tuyển sinh tại các trường tư thục. Thay vào đó, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có thể đưa ra quy định về mức trần tối đa mà các trường được phép thu để tránh tình trạng lạm thu, đồng thời vẫn tạo điều kiện cho các nhà trường có công cụ quản lý tuyển sinh hiệu quả.

“Thực tế, ngay cả với những trường đã có uy tín và danh tiếng, đôi khi họ vẫn áp dụng khoản phí giữ chỗ không phải vì mục đích tài chính mà nhằm nắm bắt con số tuyển sinh thực tế. Điều này giúp nhà trường chủ động hơn trong việc điều tiết nhân sự, sắp xếp đội ngũ giáo viên và chuẩn bị cơ sở vật chất phù hợp cho năm học mới”, cô Thân cho hay.

Trong khi đó, theo quan điểm của Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo ưu tú Đặng Quốc Thống, phí giữ chỗ trong tuyển sinh tại các trường tư về bản chất là một khoản thỏa thuận giữa nhà trường và phụ huynh, được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, không mang tính ép buộc. Khoản phí này nhằm tạo sự cam kết nhất định từ cả hai phía, phụ huynh thể hiện trách nhiệm với lựa chọn của mình khi đăng ký cho con theo học tại trường, còn nhà trường có cơ sở để nắm bắt tương đối chính xác số lượng học sinh dự kiến nhập học.

Thầy Thống cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng trên thực tế hiện nay có một số trường tư thục đang lạm dụng khoản phí giữ chỗ, đưa ra mức thu khá cao, thậm chí bị cho là chưa phù hợp. Theo thầy, việc này là không nên vì có thể tạo ra áp lực tài chính không cần thiết đối với phụ huynh học sinh.

Riêng tại Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Đoàn Thị Điểm, thầy Thống cho biết nhiều năm qua nhà trường chỉ thu khoản tiền giữ chỗ ở mức 2 triệu đồng và vẫn duy trì mức này, không tăng thêm. Khoản thu này chủ yếu nhằm ghi nhận sự cam kết ban đầu giữa nhà trường và phụ huynh, chứ không phải nguồn thu để nhà trường kinh doanh hay tạo lợi nhuận.

Theo thầy, khoản thu này cần được áp dụng ở mức hợp lý, mang tính “nhẹ nhàng”, không nên đặt ra mức quá cao gây áp lực tài chính cho phụ huynh. Thay vì cấm hoàn toàn việc thu phí giữ chỗ, cơ quan quản lý có thể xem xét quy định một mức trần cụ thể để các trường tư thục thực hiện, qua đó vừa đảm bảo quyền lợi của phụ huynh, vừa tránh tình trạng lạm thu.

“Về nguyên tắc, quan hệ giữa trường tư thục và phụ huynh học sinh là mối quan hệ thỏa thuận dân sự dựa trên sự tự nguyện của hai bên. Vì vậy, Sở Giáo dục và Đào tạo không nên can thiệp quá sâu vào những thỏa thuận này, miễn là các khoản thu được công khai, minh bạch và hợp lý”, thầy Thống nhấn mạnh.