Nghị quyết 71 và bước ngoặt chiến lược phát triển GD: Từ chủ trương đến hành động

Qua đó, hướng tới phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xác định giáo dục – đào tạo là động lực then chốt cho phát triển bền vững.

Hiện đại hóa giáo dục

Sau khi hợp nhất, quy mô giáo dục và đào tạo của TP Cần Thơ được mở rộng về không gian; mạng lưới trường, lớp cùng chất lượng đội ngũ nhà giáo toàn thành phố được đầu tư, nâng cao trình độ. Tính đến cuối năm 2025, TP Cần Thơ có hơn 1.200 trường học, trung tâm; hơn 665.800 trẻ em, học sinh ở các cấp học, bậc học. Cùng với đó, việc ban hành Nghị quyết 71 đã tạo động lực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đưa thành phố phát triển xứng tầm vị thế trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Ông Trương Cảnh Tuyên – Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, thành phố xác định khâu đột phá đầu tiên là đẩy mạnh thu hút, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời tăng cường nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các lĩnh vực; đẩy mạnh, mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thu hút nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội và quảng bá hình ảnh TP Cần Thơ trong khu vực và quốc tế.

Về giải pháp, TP Cần Thơ tiếp tục đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực như: rà soát, sắp xếp, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo tại các cơ sở giáo dục; đẩy mạnh phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông; tăng cường hợp tác, liên kết đào tạo trong nước và quốc tế nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ nhu cầu phát triển của thành phố và vùng…

Ông Trương Cảnh Tuyên nhấn mạnh, TP Cần Thơ đặc biệt quan tâm lĩnh vực giáo dục và đào tạo, nhất là công tác phát triển nguồn nhân lực. Đây là yếu tố then chốt để phát triển thành phố theo hướng sinh thái, văn minh, hiện đại từ năm 2030, gắn với mục tiêu trở thành trung tâm của vùng trên nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục và đào tạo.

Đổi mới đào tạo và tăng trải nghiệm

Ngày 6/1, Thành ủy Cần Thơ ban hành Chương trình số 10-CTr/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố thực hiện Nghị quyết số 71. Theo đó, thành phố đề ra các mục tiêu hiện đại hóa nền giáo dục: đến năm 2030 phấn đấu đạt trình độ giáo dục tiên tiến trong khu vực châu Á; hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–5 tuổi; ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành chương trình THPT; đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) và tiếng Anh ở bậc phổ thông.

Đến năm 2035, hoàn thành phổ cập THPT; chỉ số đóng góp của giáo dục vào phát triển con người (HDI) đạt trên 0,85. Tầm nhìn đến năm 2045, xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại, công bằng, chất lượng cao; đưa giáo dục trở thành động lực then chốt để Cần Thơ nằm trong nhóm 10 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước và là thành phố phát triển khá của châu Á.

Theo Sở GD&ĐT TP Cần Thơ, thực hiện Nghị quyết 71, ngành xác định nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên và học sinh là một trong những yếu tố then chốt. Ngành Giáo dục thành phố tập trung xây dựng, triển khai Khung năng lực số cho giáo viên ở từng cấp học; tổ chức các khóa tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ cho 100% giáo viên, cán bộ quản lý.

Ngành cũng đẩy mạnh phong trào “Bình dân học vụ số” trong toàn ngành, phổ cập kỹ năng số cơ bản cho giáo viên, học sinh và phụ huynh, sẵn sàng tham gia môi trường giáo dục số; triển khai hiệu quả các mô hình giáo dục STEM/STEAM, đưa lập trình robot, ứng dụng AI vào hoạt động trải nghiệm cho học sinh phổ thông nhằm rèn luyện tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng với xu thế mới.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 71 giai đoạn 2026-2030. Đại học Quốc gia TPHCM xác định đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học là nhiệm vụ trung tâm; tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược; đồng thời xây dựng mô hình đào tạo hiện đại, số hóa, hội nhập quốc tế và chủ động triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù theo tinh thần Nghị quyết.

Trong bối cảnh triển khai các nhiệm vụ chiến lược về nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, học tập trải nghiệm được Đại học Quốc gia TPHCM xác định là hướng đi quan trọng nhằm tăng cường kết nối giữa giảng dạy, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương.

Đây cũng là bước cụ thể hóa Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó nhấn mạnh yêu cầu giáo dục phải bảo đảm “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với xã hội”.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai – Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cho rằng, nếu đào tạo chủ yếu dừng ở truyền thụ tri thức; sinh viên ít tham gia nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và giải quyết các bài toán thực tiễn; hoạt động giảng dạy, nghiên cứu tách rời nhu cầu của doanh nghiệp và địa phương, thì đại học khó trở thành động lực phát triển như kỳ vọng.

Vì vậy, Đại học Quốc gia TPHCM xác định học tập trải nghiệm không chỉ là hoạt động bổ trợ hay diễn ra ở giai đoạn thực tập cuối khóa, mà là trụ cột chiến lược của mô hình đại học đổi mới sáng tạo, được dẫn dắt từ tầm nhìn lãnh đạo, thiết kế có hệ thống và bảo đảm chất lượng nghiêm túc.

Theo cách tiếp cận này, học tập trải nghiệm là hình thức tổ chức đào tạo trong đó người học tham gia nghiên cứu, sáng tạo và giải quyết các vấn đề thực tiễn ngay trong quá trình học tập; qua đó hình thành mối liên kết có định hướng, đo lường được tác động giữa giảng dạy – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo – doanh nghiệp – địa phương.

Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều mô hình học tập trải nghiệm được triển khai đa dạng tại các trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia TPHCM, bước đầu mang lại kết quả tích cực.

Tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, mô hình Service Learning (học tập gắn với phục vụ cộng đồng) được tổ chức gắn kết chặt chẽ giữa việc học trên lớp với các hoạt động phục vụ cộng đồng. Thông qua việc tham gia giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội, sinh viên không chỉ củng cố kiến thức chuyên môn mà còn phát triển kỹ năng nghề nghiệp, ý thức trách nhiệm công dân và năng lực thích ứng với môi trường làm việc thực tế.

Trong khi đó, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên triển khai nhiều học phần có hàm lượng trải nghiệm cao, tiêu biểu như môn Khoa học Trái Đất. Các học phần kết hợp giữa giảng dạy lý thuyết với khảo sát thực địa, nghiên cứu thực nghiệm, thu hút đông đảo sinh viên đăng ký học tập và góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo theo hướng gắn lý thuyết với thực tiễn khoa học và đời sống.

Hình thành nhân lực đổi mới sáng tạo

Trong Chiến lược phát triển giai đoạn 2026–2030, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu mỗi năm hợp tác với ít nhất 100 doanh nghiệp, từng bước đưa học tập trải nghiệm gắn với doanh nghiệp trở thành cấu phần quan trọng trong các chương trình đào tạo. Đây không chỉ là chỉ tiêu cụ thể mà còn là định hướng chuyển đổi mô hình đào tạo của toàn hệ thống.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh, để học tập trải nghiệm được triển khai hiệu quả, thực chất, cần từng bước tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay, trong đó chú trọng đổi mới nhận thức của đội ngũ giảng viên và nâng cao chất lượng hoạt động thực tập của sinh viên. Giảng viên không chỉ dừng ở giảng dạy lý thuyết mà cần trực tiếp tham gia trải nghiệm thực tiễn tại doanh nghiệp; việc tổ chức cho sinh viên đi thực tế phải bảo đảm đúng chuyên môn, tránh hình thức.

Trên cơ sở đó, Đại học Quốc gia TPHCM sẽ xây dựng Đề án tổng thể về học tập trải nghiệm ở cấp độ toàn hệ thống, phát huy sức mạnh liên thông giữa các đơn vị thành viên thông qua các mô hình học tập theo dự án liên ngành, ứng dụng công nghệ và cá nhân hóa lộ trình học tập. Đồng thời, xây dựng khung triển khai chung, bảo đảm tính linh hoạt để từng ngành, đơn vị chủ động thiết kế và đánh giá phù hợp với đặc thù đào tạo.

Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cho biết, đề án sẽ được bảo đảm bằng nguồn lực và lộ trình triển khai cụ thể, trong đó có việc giảm tải giờ giảng cho giảng viên và triển khai thí điểm với quy mô phù hợp trước khi nhân rộng. Mục tiêu cuối cùng là hình thành đội ngũ nhân lực đổi mới sáng tạo, góp phần đưa Đại học Quốc gia TPHCM vào nhóm các đại học hàng đầu châu Á, với đội ngũ giảng viên giữ vai trò tiên phong trong quá trình chuyển đổi mô hình đào tạo.

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, bà Nguyễn Minh Tâm – Phó Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị gợi mở, để cụ thể hóa các nội dung của Nghị quyết 71, cần nâng chuẩn trình độ thạc sĩ cho giáo viên giảng dạy các môn học lõi ở cấp THPT theo lộ trình như Toán, Vật lí, Hóa học, Ngôn ngữ, Tin học.

Chính sách được đề xuất thí điểm tại một số tỉnh, thành phố có đủ điều kiện trong giai đoạn 2026–2028, đánh giá kết quả vào năm 2029 trước khi nhân rộng. Nội dung thí điểm bao gồm cơ chế học bổng, hỗ trợ đào tạo, tuyển dụng, chế độ phụ cấp, chính sách thu hút và cam kết phục vụ. Bộ GD&ĐT báo cáo Chính phủ kết quả thí điểm để tổng kết, đánh giá và đề xuất sửa đổi Luật Giáo dục cùng các quy định pháp luật liên quan khi cần thiết.

Nghị quyết 71 cũng nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng hệ thống giáo dục mở, liên thông, thúc đẩy học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập. Theo bà Nguyễn Minh Tâm, bên cạnh chính sách hỗ trợ người học và đào tạo nhân lực trình độ cao, cần xem xét bổ sung chính sách hỗ trợ học tập suốt đời theo hướng cấp tài khoản học tập suốt đời.

Trên tinh thần đó, Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ xây dựng mô hình thí điểm “Ví học tập” phục vụ học tập suốt đời, hỗ trợ tài chính cho người nâng cao kỹ năng nghề trong giai đoạn 2026–2027 tại 5 hoặc 10 tỉnh. Bộ GD&ĐT chủ trì xây dựng tiêu chí nhà cung cấp đào tạo, tiêu chuẩn kiểm định và cơ chế thanh toán theo kết quả; Bộ Tài chính chủ trì xây dựng phương án, nguồn tài chính và cơ chế quản lý tài khoản, báo cáo giữa kỳ vào năm 2027.