Khi công nghệ ‘canh lửa’ cho con người

Theo thống kê của Bộ Công an, trong 5 năm gần đây, cả nước xảy ra khoảng 13.200 vụ cháy, trung bình hơn 2.600 vụ mỗi năm, làm 482 người thiệt mạng, 460 người bị thương, thiệt hại tài sản ước tính vượt 2.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, khoảng 70% các vụ cháy gây thiệt hại về người xảy ra vào ban đêm, thời điểm người dân ngủ say, phản xạ chậm, việc phát hiện và báo tin đến lực lượng chức năng thường bị kéo dài.

Chính sự chậm trễ ấy khiến nhiều đám cháy vượt qua “5 phút vàng” – khoảng thời gian mang tính quyết định trong chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Khi lực lượng Cảnh sát phòng cháy chữa cháy đến nơi, đám cháy đã phát triển mạnh, lan rộng, việc khống chế gặp nhiều khó khăn, hiệu quả cứu người và tài sản giảm đi rõ rệt.

Bài toán phát hiện sớm và yêu cầu “báo cháy chủ động”

Từ thực tế đó, Đại tá Nguyễn Thanh Điệp, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) (C07- Bộ Công an) cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở năng lực chữa cháy mà ở khâu phát hiện và truyền tin ban đầu.

“Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát hiện cháy sớm hơn, báo tin nhanh hơn và chính xác hơn, để công nghệ có thể hỗ trợ con người giành lại từng giây quý giá trong cuộc chiến với hỏa hoạn”, Đại tá Nguyễn Thanh Điệp phân tích.

Theo ông, yêu cầu cấp bách hiện nay không còn dừng ở việc “báo cháy nhanh hơn”, mà phải chuyển sang mô hình “báo cháy chủ động – chính xác – liên tục 24/7”, không phụ thuộc vào yếu tố con người, vốn dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý hoảng loạn, ngủ say hoặc thiếu kỹ năng xử lý tình huống.

Thực tiễn tại nhiều quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, Nhật Bản hay châu Âu cho thấy, công tác phòng cháy, chữa cháy từ lâu đã không còn phụ thuộc vào việc con người phát hiện và gọi điện báo cháy. Thay vào đó, các hệ thống báo cháy tự động được xây dựng theo mô hình giám sát tập trung, được luật hóa và triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Từ kinh nghiệm quốc tế, cùng với chủ trương chuyển đổi số của Nhà nước và các quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy, ngày 14/10/2024, Bộ Công an đã phê duyệt Đề án “Xây dựng hệ thống truyền tin, báo sự cố phòng cháy, chữa cháy” theo Quyết định số 7481/QĐ-BCA, giao Cục Cảnh sát PCCC và CNCH chủ trì triển khai.

Hệ thống được xây dựng trên kiến trúc thống nhất toàn quốc, với 3 nhóm chức năng chính: Tiếp nhận và xử lý tin báo cháy, hỗ trợ chỉ huy tác chiến trên bản đồ số; theo dõi, kiểm tra công tác PCCC tại cơ sở; và số hóa, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu PCCC, sẵn sàng tích hợp, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia.

Mô hình vận hành theo cơ chế chỉ huy nhiều cấp, trong đó Trung tâm Thông tin chỉ huy C07 giữ vai trò giám sát, điều phối toàn hệ thống; PC07 các địa phương là lực lượng nòng cốt tiếp nhận, xử lý tin báo và điều hành tại địa bàn; các đội Cảnh sát PCCC và CNCH trực tiếp tác chiến tại hiện trường.

Thiết bị truyền tin báo cháy tại cơ sở được kết nối 24/7, khi phát hiện sự cố sẽ lập tức gửi tín hiệu về trung tâm, đồng thời cảnh báo cho cơ sở qua cuộc gọi tự động và ứng dụng GSafePro, giúp kịp thời xử lý từ giai đoạn sớm. Hệ thống cũng tích hợp tin báo từ tổng đài 114 và ứng dụng “Báo cháy 114”, hỗ trợ xác thực qua VNeID, rút ngắn “thời gian vàng” trong xử lý sự cố.

Đến nay, 37 Trung tâm Thông tin Chỉ huy đã đi vào vận hành, dữ liệu của gần 900.000 cơ sở thuộc diện quản lý PCCC được chuẩn hóa, cùng toàn bộ lực lượng, phương tiện, nguồn nước được số hóa trên bản đồ tác chiến.

Theo Đại tá Nguyễn Thanh Điệp, mục tiêu ngắn hạn của Đề án là xây dựng một hệ thống quản lý tập trung, liên thông và tích hợp dữ liệu, giúp C07 và Công an các địa phương chỉ huy, điều hành, giám sát đồng bộ công tác PCCC và CNCH từ Trung ương đến tận cấp Đội Cảnh sát PCCC.

Về dài hạn, hệ thống sẽ trở thành nền tảng dữ liệu lõi phục vụ toàn bộ hoạt động nghiệp vụ của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, đồng thời hình thành các quy chuẩn thông tin, chuẩn kết nối, chia sẻ và bảo mật dữ liệu để phục vụ công tác chỉ huy, chỉ đạo trong tình hình mới.

Nói cách khác, đây không chỉ là một hệ thống báo cháy, mà là “bộ não số” của công tác PCCC, nơi mọi thông tin từ cơ sở đều được số hóa, chuẩn hóa và hiển thị theo thời gian thực.

Chuỗi vận hành khép kín, không phụ thuộc con người

Là cán bộ trực tiếp vận hành hệ thống tại Trung tâm Thông tin chỉ huy C07, Thượng tá Từ Quang Đức, Phó Trưởng phòng Công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, cho biết hệ thống truyền tin, báo sự cố PCCC được thiết kế theo chuỗi cơ chế khép kín, tự động và liên tục.

Tại các cơ sở được lắp đặt các đầu báo khói, nhiệt, khí, lửa hoặc nút ấn khẩn hoạt động 24/7. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, tín hiệu báo cháy được kích hoạt và truyền về trung tâm báo cháy cục bộ của công trình. Ngay sau đó, thiết bị truyền tin sẽ mã hóa dữ liệu và gửi về máy chủ trung tâm thông qua nhiều kênh truyền dẫn như 4G/5G hoặc Internet cáp quang.

“Thông tin gửi về không chỉ là một tiếng chuông, mà là một gói dữ liệu số, gồm tên cơ sở, địa chỉ chính xác trên bản đồ số, thời điểm phát sinh sự cố”, Thượng tá Từ Quang Đức cho biết.

Sau khi được Trung tâm dịch vụ khách hàng xử lý, lọc tin theo quy trình chuẩn, các tin báo cháy xác định là cháy thật sẽ được truyền ngay về Trung tâm Thông tin chỉ huy của PC07 địa phương và C07. Tại đây, thông tin hiển thị tức thời trên bản đồ số, kèm cảnh báo bằng hình ảnh và âm thanh, giúp cho cán bộ trực chiến nắm được tình hình ngay lập tức, không phải chờ xác minh qua điện thoại.

Một điểm thay đổi mang tính bước ngoặt, theo Thượng tá Từ Quang Đức, là việc tích hợp dữ liệu số, bản đồ và định vị GPS vào công tác chỉ huy.

Ngay khi có tin báo cháy, trên màn hình Trung tâm Thông tin chỉ huy sẽ xuất hiện một “đốm lửa” nhấp nháy kèm theo đầy đủ thông tin về cơ sở. Người chỉ huy có thể biết trước sơ đồ mặt bằng, vị trí lối thoát nạn, nguồn nước chữa cháy xung quanh, cũng như các yếu tố nguy hiểm đặc thù của công trình.

Hệ thống còn tích hợp định vị GPS trên các xe chữa cháy và xe chuyên dụng, cho phép Trung tâm theo dõi lộ trình di chuyển, tình trạng giao thông thực tế, từ đó điều phối đơn vị gần nhất và phù hợp nhất, đồng thời chỉ dẫn tuyến đường ngắn nhất, tránh tắc nghẽn.

Theo Thượng tá Từ Quang Đức, đây là bước chuyển từ chỉ huy dựa trên kinh nghiệm và thông tin rời rạc sang chỉ huy dựa trên dữ liệu thời gian thực, phù hợp với yêu cầu bảo đảm an toàn PCCC trong các đô thị đông đúc hiện nay.

Hà Nội: Đưa hệ thống vào khu dân cư, nhà ở kết hợp kinh doanh

Tại Hà Nội – địa bàn đông dân cư với nhiều ngõ nhỏ, hạ tầng giao thông phức tạp, hệ thống báo cháy tự động đang được PC07 triển khai từng bước, ưu tiên các khu vực có nguy cơ cao.

Theo Trung tá Nguyễn Đình Dương, Đội trưởng Đội Công tác chữa cháy và CNCH (PC07 Công an TP. Hà Nội), đơn vị đã tổ chức nhiều đợt cao điểm tuyên truyền, hướng dẫn người dân khai báo, cập nhật dữ liệu PCCC, đặc biệt tại các chung cư và nhà ở kết hợp kinh doanh.

Đến nay, 134.638 cơ sở trên địa bàn đã hoàn thành khai báo đầy đủ các trường thông tin bắt buộc về PCCC, trong đó khoảng 1.500 cơ sở đã được lắp đặt thiết bị truyền tin báo cháy tự động.

Thực tế cho thấy, khi xảy ra cháy, tín hiệu từ hệ thống được truyền đồng thời đến Trung tâm chỉ huy Công an TP. Hà Nội, Phòng PC07 và Đội chữa cháy gần nhất, giúp loại bỏ các khâu trung gian, rút ngắn đáng kể thời gian truyền tin so với trước đây.

Sau khi tiếp nhận tin báo cháy tự động từ các cơ sở kết nối hệ thống, cán bộ trực thông tin chủ động liên hệ với cơ sở, hướng dẫn tổ chức chữa cháy ban đầu và thoát nạn trong khi lực lượng đang trên đường tiếp cận hiện trường, góp phần hạn chế đám cháy phát triển lớn.

Với Thượng úy Vũ Thiện Hải, cán bộ Đội Công tác chữa cháy và CNCH, hệ thống mới đã thay đổi rõ rệt cách tiếp nhận và xử lý tin báo cháy.

“Trước đây, khi nhận tin báo, cán bộ trực phải xác minh thông tin, xác định vị trí, tra cứu giao thông, nguồn nước. Nay, khi hệ thống xác định là cháy thật, mọi thông tin cần thiết đã được hiển thị đồng thời trên màn hình”, Thượng úy Hải cho biết.

Ngay trong lúc xe chữa cháy đang di chuyển, lực lượng đã nắm được phương án chữa cháy, nguồn nước, tuyến đường tiếp cận, đồng thời có thể hướng dẫn người dân và chủ cơ sở thoát nạn, xử lý các nguy cơ ban đầu qua số điện thoại đã được khai báo trên hệ thống.

Dịp Tết Nguyên đán là thời điểm nguy cơ cháy, nổ gia tăng do nhu cầu sử dụng điện, nguồn nhiệt, hương, vàng mã tăng cao, trong khi nhiều cơ sở đóng cửa hoặc giảm người trực. Theo Thượng úy Vũ Thiện Hải, đây cũng là thời điểm áp lực trực chiến lớn nhất đối với lực lượng Cảnh sát PCCC.

Bên cạnh nhiệm vụ thường xuyên, lực lượng còn phải bảo đảm an toàn cho các hoạt động bắn pháo hoa, lễ hội, sự kiện văn hóa, giải trí… Điều kiện giao thông đông đúc, nhiều tuyến đường bị hạn chế cũng gây không ít khó khăn cho việc tiếp cận hiện trường khi có sự cố xảy ra.

Trong bối cảnh đó, hệ thống báo cháy tự động góp phần vô cùng quan trọng giúp lực lượng phát hiện sớm, tiếp cận nhanh và xử lý hiệu quả hơn, bảo đảm cho người dân đón Tết an toàn.

Công nghệ chỉ hiệu quả khi có sự chung tay của cộng đồng

Theo Đại tá Nguyễn Thanh Điệp, tham gia phòng cháy, chữa cháy là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó người dân, cơ sở và doanh nghiệp giữ vai trò quyết định ở tuyến đầu. Việc đầu tư, lắp đặt hệ thống báo cháy đúng tiêu chuẩn, duy trì vận hành thường xuyên, không vô hiệu hóa thiết bị, đồng thời cập nhật đầy đủ dữ liệu PCCC sẽ tạo thành mạng lưới cảnh báo sớm đa tầng.

Thực tiễn cho thấy, ở những nơi người dân và doanh nghiệp có ý thức tốt, phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng, số vụ cháy lớn và thiệt hại nghiêm trọng đã giảm rõ rệt.

Trong cuộc chiến với hỏa hoạn, công nghệ có thể giúp giành lại từng giây quý giá. Nhưng để “5 phút vàng” thực sự phát huy ý nghĩa, điều quan trọng nhất vẫn là sự chủ động và trách nhiệm của mỗi người dân, để mỗi tiếng chuông báo cháy không còn là lời cảnh báo muộn màng.

Anh Thơ