Dự kiến được tăng thêm 15% chỉ tiêu đối với các ngành có tỷ lệ người bỏ học cao: Trường nghề nói gì?

Quy định về trách nhiệm nếu không đi kèm chế tài đủ mạnh dễ tạo ra sự thiếu công bằng giữa trường thực hiện nghiêm túc với đơn vị báo cáo chưa trung thực.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp. Một trong số điểm mới đang nhận được sự quan tâm của các trường cao đẳng là về nguyên tắc xác định số lượng tuyển sinh cũng như quy định yêu cầu cơ sở giáo dục nghề nghiệp thực hiện công khai.

Cho phép tuyển sinh tăng thêm 15% phải đi cùng việc giảm tỷ lệ bỏ học từ gốc rễ

Đánh giá về nguyên tắc xác định số lượng tuyển sinh, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Trí Khải – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kon Tum nhận định: “Quy định số thực tuyển hằng năm theo từng nhóm ngành, nghề không vượt quá 15% số lượng đã xác định là mức đủ linh hoạt và phù hợp với thực tiễn quản trị của các trường cao đẳng hiện nay. So với mức 10% trước đây, biên độ mới đã mở rộng không gian tự chủ, cho phép nhà trường phản ứng nhanh hơn trước biến động về nguồn tuyển, nhu cầu học tập của người học và sự dịch chuyển nhanh chóng của thị trường lao động.

Điểm đáng ghi nhận không chỉ là việc tăng về biên độ tỷ lệ mà là sự chuyển dịch rõ rệt từ tư duy quản lý theo hướng kiểm soát sang quản trị theo hướng trao quyền gắn với trách nhiệm của các cơ sở đào tạo. Với “khung mở” này, thuận lợi lớn nhất là nhà trường có thể chủ động điều phối quy mô giữa các ngành, nghề trong cùng nhóm ngành, nghề đào tạo, ưu tiên cho những ngành, nghề là thế mạnh, có nhu cầu tuyển dụng cao hoặc được doanh nghiệp đặt hàng.

Đây là cơ chế cần thiết để tối ưu năng lực đào tạo, sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của địa phương và khu vực…”.

Ở khía cạnh khác, thầy Khải phân tích, đi cùng thuận lợi là sức ép về bảo đảm chất lượng đào tạo. Khi được trao quyền tuyển sinh linh hoạt, nhà trường phải tự chịu trách nhiệm cao hơn về các điều kiện bảo đảm chất lượng như đội ngũ nhà giáo, xưởng thực hành, thiết bị đào tạo, tỷ lệ người học/giảng viên và năng lực tổ chức đào tạo thực tế. Nếu năng lực quản trị không theo kịp, việc tăng quy mô dù chỉ trong phạm vi 15% vẫn có thể tạo sức ép lên chất lượng đầu ra.

Ngoài ra, dự thảo yêu cầu cập nhật dữ liệu tuyển sinh định kỳ trên hệ thống cơ sở dữ liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đặt ra áp lực mới về minh bạch, trung thực và trách nhiệm giải trình theo thời gian thực. Đây chính là điểm mấu chốt để bảo đảm quyền tự chủ không bị hiểu thành nới lỏng quản lý.

Với những ngành, nghề có số lượng người học bỏ học, thôi học hoặc chuyển ngành trong 2 năm liên tiếp trước đó lớn hơn 20%, dự thảo cho phép xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm 15%.

Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Trí Khải cho biết, đây là quy định rất thực tiễn và sát với đặc thù vận hành của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, sẽ giúp nhà trường chủ động bù đắp phần hao hụt đầu vào, giữ ổn định quy mô lớp học và sử dụng hiệu quả nguồn lực đào tạo. Với các trường ở địa bàn khó khăn hoặc nguồn tuyển chưa thật sự bền vững, đây là “vùng dự phòng hợp pháp” để tránh tình trạng quy mô lớp học, ngành, nghề học giảm mạnh của khóa đào tạo, ảnh hưởng đến kế hoạch giảng dạy và chi phí đào tạo.

Mặc dù vậy, nhà trường cho rằng đây chỉ là giải pháp ổn định về mặt quy mô tình thế, không thể thay thế cho giải pháp gốc về chất lượng và giữ chân người học. Nếu chỉ tăng số lượng tuyển thêm để bù hao hụt mà không xử lý nguyên nhân bỏ học, nguy cơ phát sinh áp lực lên chất lượng đào tạo là rất rõ, từ đội ngũ nhà giáo, xưởng thực hành, thiết bị, cho đến công tác quản lý lớp học và hỗ trợ người học.

Vì vậy, khó khăn lớn nhất không nằm ở việc được tuyển thêm mà ở năng lực của nhà trường trong giảm tỷ lệ bỏ học từ gốc rễ: Nâng chất lượng tư vấn nghề nghiệp, tuyển sinh đầu vào, tăng cường công tác nhà giáo chủ nhiệm lớp, cố vấn học tập, hỗ trợ tâm lý – tài chính cho người học, gắn đào tạo với việc làm và môi trường học tập có tính đồng hành cao. Chỉ khi giữ chân được người học, cơ chế tăng thêm 15% mới phát huy đúng ý nghĩa là công cụ ổn định quy mô chứ không trở thành cách “bù số lượng” đơn thuần.

Cùng bàn luận về nội dung này, Tiến sĩ Phan Chí Thành – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Trị cho hay, quy định số thực tuyển không vượt quá 15% số lượng đã xác định được xem là “biên độ an toàn” cần thiết. Mức này tạo sự chủ động cho các trường trước biến động nhu cầu người học và thị trường lao động mà không làm phá vỡ quy hoạch đào tạo ban đầu. Nhà trường có thể tối ưu hóa quy mô lớp học và tăng nguồn thu để tái đầu tư vào cơ sở vật chất.

Đi cùng với đó, việc tuyển thêm trong khung mở đòi hỏi nhà trường phải đảm bảo các điều kiện về diện tích phòng học, xưởng thực hành, thiết bị đào tạo và đặc biệt là đội ngũ giáo viên phải đủ về số lượng và phù hợp về cơ cấu để không làm giảm chất lượng giảng dạy.

Về quy định cho phép xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm 15% đối với những ngành có số người bỏ học, thôi học lớn hơn 20% trong 2 năm liên tiếp. Đây là giải pháp giúp các trường ổn định quy mô đào tạo và bù đắp hao hụt đầu vào một cách chủ động.

Tuy nhiên, cần lưu ý việc tăng chỉ tiêu có thể dẫn đến rủi ro “vét” người học để đủ số lượng, làm giảm chất lượng đầu vào. Song song với đó, nếu không giải quyết được nguyên nhân cốt lõi khiến người học bỏ học (như chất lượng chương trình hay cơ hội việc làm), việc tăng tuyển sinh chỉ là giải pháp tạm thời và khó giữ chân người học lâu dài.

Dựa trên dự thảo, vị Phó Hiệu trưởng cho biết, nhà trường sẽ dựa vào các tiêu chí và dữ liệu cụ thể sau để xác định số lượng tuyển sinh. Với cơ sở vật chất, diện tích giảng đường, phòng học lý thuyết và đặc biệt là xưởng thực hành, thực tập (bao gồm cả tại doanh nghiệp liên kết) phải đáp ứng chuẩn chương trình. Thiết bị đào tạo phải có đủ theo từng nhóm ngành, nghề đào tạo. Về đội ngũ nhân lực, số lượng và cơ cấu giảng viên, giáo viên và người dạy nghề phải phù hợp với trình độ đào tạo. Cuối cùng là dữ liệu thực tế, dựa trên đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp đã được cấp phép, năng lực thực tế của cơ sở và nhu cầu thị trường lao động địa phương.

Trao đổi về điểm mới trong dự thảo, Tiến sĩ Nguyễn Duy Phấn – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định cho rằng, nguyên tắc xác định chỉ tiêu tuyển sinh như trong dự thảo là cơ chế phù hợp với thực tiễn giáo dục nghề nghiệp. Tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp có nhiều biến số. Thực tế, có những năm sau một học kỳ, so với số lượng nhập học ban đầu, tỷ lệ người học của đơn vị giảm tới 40%.

Vị Hiệu trưởng đưa ra thêm đề xuất, với những ngành nghề xã hội đang có nhu cầu nhân lực rất lớn, cơ quan quản lý nên cân nhắc nới rộng hơn số lượng tuyển sinh để các trường phát huy thế mạnh đào tạo. Ví dụ ở các ngành như điện tử công nghiệp, công nghệ bán dẫn, chỉ tiêu xác định ban đầu có thể chỉ khoảng 50 sinh viên, nhưng số lượng thí sinh đăng ký thực tế có thể lên tới 60 hoặc cao hơn. Trong trường hợp này, nếu giữ khung quá chặt, nhà trường sẽ phải từ chối những thí sinh có chất lượng đầu vào tốt, trong khi đây lại là nhóm ngành thị trường lao động đang rất cần.

Căn cứ xác định các ngành nghề được ưu tiên nới chỉ tiêu sẽ bám sát các văn bản quy phạm pháp luật, cùng với khảo sát ý kiến từ phía doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động, từ đó có cơ sở rõ ràng hơn khi đề xuất tăng quy mô tuyển sinh.

“Tất nhiên, khi nút thắt về số lượng tuyển sinh được tháo gỡ, các trường cũng phải tập trung đầu tư đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo để những ngành nghề đó phát triển đúng hướng, đáp ứng mục tiêu xã hội” – thầy Phấn nhấn mạnh.

Cần chế tài xử phạt đối với các cơ sở không tuân thủ quy định công khai

Đặc biệt, Điều 5, dự thảo Thông tư quy định chi tiết việc báo cáo, thông tin tuyển sinh của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Bàn luận về nội dung này, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kom Tum bày tỏ: “Nhà trường xác định đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong quản trị nhà trường về hoạt động tuyển sinh hiện đại, gắn trách nhiệm báo cáo với công khai, minh bạch thông tin cho người học và xã hội. Vì vậy, chúng tôi đang triển khai theo hướng chuẩn hóa dữ liệu ngay từ đầu chu kỳ tuyển sinh, bảo đảm trước ngày 15/01 hằng năm có thể rà soát, đăng ký số lượng chỉ tiêu tuyển sinh hằng năm với Sở Giáo dục và Đào tạo, đồng thời công khai trên cổng thông tin điện tử của trường các nội dung bắt buộc như chương trình đào tạo, học phí toàn khóa, chính sách học bổng, ký túc xá, kế hoạch tuyển sinh và chuẩn đầu vào.

Về hạ tầng công nghệ, Trường Cao đẳng Kon Tum từng bước hoàn thiện trang thông tin điện tử, hệ thống đăng ký tuyển sinh trực tuyến, chuẩn hóa các phân hệ dữ liệu tuyển sinh, đào tạo và người học, sẵn sàng cung cấp dữ liệu kết nối với hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chúng tôi xem đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là nền tảng của chuyển đổi số trong quản trị nhà trường.

Khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở chủ trương mà ở nguồn nhân lực vận hành dữ liệu và mức độ liên thông giữa các phần mềm quản lý hiện có. Thực tế, ở các trường cao đẳng địa phương, viên chức phụ trách thường kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, từ tuyển sinh, đào tạo đến công nghệ thông tin, và các công tác khác nên áp lực về tiến độ cập nhật và chuẩn hóa dữ liệu là khá lớn. Bên cạnh đó, việc đồng bộ dữ liệu giữa phần mềm tuyển sinh, phần mềm quản lý đào tạo và trang thông tin điện tử đôi khi chưa thật sự liền mạch, đòi hỏi tiếp tục đầu tư hoàn thiện.

Mặc dù vậy, tôi cho rằng khó khăn này cũng chính là động lực để các trường nâng cấp năng lực quản trị số. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và công khai minh bạch, người học sẽ có đầy đủ thông tin để lựa chọn đúng ngành, nghề, đúng trường, phù hợp với khả năng của cá nhân, gia đình để tham gia học tập; đồng thời nhà trường cũng nâng cao trách nhiệm giải trình với xã hội”.

Vị Hiệu trưởng chia sẻ thêm, khi dự thảo đã quy định tương đối rõ về báo cáo, công khai và trách nhiệm giải trình, thì rất cần thiết phải quy định cụ thể hơn chế tài xử lý đối với các trường không thực hiện, công khai thiếu thông tin hoặc kê khai số lượng tuyển sinh vượt quá năng lực thực tế.

Nhất là việc kê khai vượt năng lực thực tế về đội ngũ, xưởng thực hành, thiết bị đào tạo hoặc liên kết doanh nghiệp không chỉ là sai phạm hành chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người học và uy tín của hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Người học lựa chọn ngành, nghề dựa trên thông tin công khai; nếu thông tin đó không đúng thực tế, rủi ro cuối cùng người học là bên phải gánh chịu nặng nề nhất.

Quy định về trách nhiệm nếu không đi kèm chế tài đủ mạnh sẽ khó bảo đảm tính nghiêm minh và dễ tạo ra sự thiếu công bằng giữa những cơ sở đào tạo thực hiện nghiêm túc với những đơn vị báo cáo chưa trung thực.

Về mức xử lý vi phạm, theo quan điểm của Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Trí Khải, nên thiết kế theo hướng lũy tiến, phân tầng theo mức độ vi phạm để vừa đủ sức răn đe, vừa bảo đảm tính khả thi.

Đối với vi phạm hành chính như chậm báo cáo, cập nhật thiếu thông tin hoặc sai sót lần đầu, nên áp dụng hình thức nhắc nhở, yêu cầu khắc phục trong thời hạn cụ thể và công khai kết quả khắc phục.

Đối với vi phạm về kê khai sai năng lực đào tạo hoặc tuyển vượt khả năng thực tế, cần áp dụng biện pháp mạnh hơn như tạm dừng tuyển sinh đối với ngành, nghề vi phạm trong kỳ tiếp theo và yêu cầu rà soát lại toàn bộ điều kiện bảo đảm chất lượng.

Đối với vi phạm có tính hệ thống hoặc tái diễn nhiều lần, nên gắn với chế tài về kiểm định chất lượng, công khai sai phạm trên hệ thống thông tin quản lý và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.

“Tôi cho rằng mức xử lý đủ sức răn đe nhất không chỉ là xử phạt hành chính mà là tác động trực tiếp đến quyền tuyển sinh và uy tín công khai của cơ sở đào tạo. Đây là hai yếu tố mà mọi nhà trường đều rất coi trọng, nên vừa có tính khả thi, vừa tạo động lực để tuân thủ thực chất. Tóm lại, tự chủ tuyển sinh chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng cơ chế giám sát minh bạch và chế tài đủ mạnh. Chế tài không nhằm siết quyền tự chủ mà để bảo vệ người học, giữ chuẩn chất lượng và bảo đảm sự công bằng trong toàn hệ thống” – thầy Khải khẳng định.

Theo quan điểm của Tiến sĩ Phan Chí Thành, đối với vấn đề công khai, các trường có thể gặp thách thức trong việc đồng bộ hóa dữ liệu giữa phần mềm nội bộ (Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Trị đang triển khai và vận hành phần mềm quản lý đào tạo nội bộ) và hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như áp lực về nhân sự chuyên trách công nghệ thông tin để vận hành và cập nhật thông tin liên tục theo yêu cầu của dự thảo.

Thầy Thành cũng cho biết, dự thảo đã quy định trách nhiệm của cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong việc đảm bảo tính trung thực, chính xác của số liệu. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác xác định số lượng và thực hiện chỉ tiêu.

Về chế tài, dự thảo đề cập đến việc xử lý vi phạm tùy theo mức độ đối với thí sinh, nhưng đối với nhà trường, dự thảo chủ yếu nhấn mạnh vào việc chịu trách nhiệm giải trình trước người học và cơ quan quản lý. Để đủ sức răn đe, cần có các chế tài tài chính cụ thể hoặc biện pháp đình chỉ tuyển sinh đối với các ngành/nghề kê khai vượt quá năng lực thực tế. Mức xử lý cần đủ cao để ngăn chặn việc chạy theo số lượng nhưng cũng cần có lộ trình để các trường kịp thời điều chỉnh các điều kiện đảm bảo chất lượng.

Dưới góc nhìn của Tiến sĩ Nguyễn Duy Phấn: “Yêu cầu công khai và trách nhiệm giải trình là quy định cần thiết, giúp tăng tính minh bạch và trách nhiệm của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp với người học cũng như cơ quan quản lý nhà nước. Cùng với việc quy định trách nhiệm rõ ràng, cũng nên có chế tài xử lý cụ thể đối với các cơ sở không công khai hoặc công khai thiếu thông tin, song cần được triển khai theo lộ trình phù hợp. Giai đoạn đầu có thể nhắc nhở hoặc xử lý ở mức nhẹ, sau đó siết dần. Sau mốc thời gian nhất định, cơ sở nào không thực hiện đúng thì phải chấp nhận hình thức xử lý tương ứng. Như vậy sẽ hợp lý và khả thi hơn”.

Được biết, Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định đã triển khai việc công khai thông tin tuyển sinh trên website. Các nội dung như thông tin tuyển sinh, mức học phí, chế độ ưu tiên, chính sách học bổng và các hỗ trợ dành cho người học đều được nhà trường cập nhật thường xuyên nhằm giúp thí sinh và phụ huynh dễ dàng tiếp cận.

Nhà trường đang tiếp tục hoàn thiện và cải tiến hệ thống website, đẩy mạnh đầu tư cho chuyển đổi số. Đơn vị sẽ nâng cấp đường truyền băng thông, chuẩn bị thay thế máy chủ để đáp ứng nhu cầu vận hành ngày càng lớn của nhiều nền tảng số như hệ thống bài giảng e-learning, phần mềm tuyển sinh, phần mềm quản lý đào tạo và các phần mềm quản trị khác.

Theo dõi Văn Hóa Sự Kiện trên