Để đạt 90% học sinh độ tuổi 15-18 hoàn thành THCS là thách thức với xã vùng cao

Dự thảo Nghị định quy định phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ nhận được nhiều sự quan tâm.

Theo dự thảo, chương trình giáo dục tiểu học, trung học cơ sở là giáo dục bắt buộc. Đối tượng giáo dục trung cơ sở bắt buộc là thanh, thiếu niên trong độ tuổi từ 11 – 18 tuổi đã hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học, chưa hoàn thành chương trình giáo dục trung học cơ sở.

Dự thảo quy định một trong những tiêu chuẩn công nhận giáo dục trung học cơ sở bắt buộc mức độ hoàn thành đối với cấp xã là: “Tỷ lệ thanh niên, thiếu niên trong độ tuổi từ 15 đến 18 hoàn thành chương trình giáo dục trung học cơ sở đạt ít nhất 95%, đối với xã có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn đạt ít nhất 90%;..”

Phóng viên đã ghi nhận một số ý kiến từ cơ sở về quy định liên quan đến nội dung này tại dự thảo Nghị định đang được lấy ý kiến.

Nhiều yếu tố tác động đến công tác phổ cập, xóa mù chữ ở xã vùng cao

Chia sẻ về thuận lợi trong hoạt động phổ cập giáo dục, xóa mù chữ năm 2025, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, bà Tống Thị Ngân – Phó Chủ tịch xã Yên Minh (tỉnh Tuyên Quang) cho hay, địa phương được quan tâm đầu tư nhiều chương trình, dự án và đề án phát triển giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mạng lưới trường, lớp các cấp được củng cố, mở rộng; công tác xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia được chú trọng. Hệ thống các trường phổ thông dân tộc bán trú cơ bản đáp ứng tốt nhu cầu học tập của học sinh.

Kinh tế trên địa bàn duy trì ổn định, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân từng bước được cải thiện. Các lĩnh vực văn hóa – xã hội có nhiều chuyển biến tích cực; Trong đó sự nghiệp giáo dục và đào tạo của xã Yên Minh phát triển khá toàn diện cả về quy mô và chất lượng.

Ủy ban Nhân dân xã đã xây dựng kế hoạch phổ cập giáo dục, xóa mù chữ sát với tình hình thực tiễn, chỉ đạo triển khai quyết liệt các mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục theo quy định. Công tác huy động trẻ trong độ tuổi đến trường được thực hiện hiệu quả; Tỷ lệ trẻ không đi học hoặc bỏ học giữa chừng giảm đáng kể. Chất lượng giáo dục từng bước được nâng lên, số học sinh lưu ban giảm qua các năm. Cơ sở vật chất được quan tâm đầu tư, sửa chữa, từng bước đáp ứng nhu cầu về phòng học, bàn ghế, khuôn viên và sân chơi phục vụ dạy – học.

Nói về những khó khăn, bà Tống Thị Ngân cho biết, xã Yên Minh là xã vùng cao, địa bàn rộng (154,69 km²), địa hình chia cắt mạnh, giao thông không thuận lợi, đặc biệt tại các thôn bản xa trung tâm. Sau sắp xếp đơn vị hành chính theo Nghị quyết số 1684/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, xã có 83 thôn, trong đó 63 thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn; dân số 26.857 người, gồm 16 dân tộc cùng sinh sống, trình độ dân trí không đồng đều, đời sống nhân dân còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ hộ nghèo năm 2024 là 30,5%, hộ cận nghèo 13,03%.

Dân cư phân tán, nhiều lao động là trụ cột gia đình thường xuyên đi làm ăn xa, dẫn đến khó khăn trong việc huy động trẻ trong độ tuổi đến trường và người lớn tham gia học xóa mù chữ. Số người mù chữ, tái mù chữ chủ yếu là người dân tộc thiểu số, lớn tuổi, ít có điều kiện tham gia lớp học.

“Cơ sở vật chất tại một số điểm trường vẫn còn thiếu, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu tổ chức các hoạt động giáo dục; Việc duy trì sĩ số, đảm bảo chuyên cần và nâng cao chất lượng giáo dục nhìn chung còn gặp nhiều trở ngại. Những yếu tố trên tác động trực tiếp đến công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ của xã, làm hạn chế kết quả huy động, duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục theo kế hoạch đề ra”, bà Tống Thị Ngân cho hay.

Thách thức với xã để đạt 90% thanh, thiếu niên độ tuổi 15-18 hoàn thành trung học cơ sở

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Yên Minh cho biết, vào ngày 27/2/2026 Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã công bố danh sách xã, phường đạt chuẩn phổ cập giáo dục, xóa mù chữ 2025. Theo đó, xã Yên Minh có kết phổ cập giáo dục đối với trẻ 5 tuổi: đạt chuẩn; Bậc tiểu học đạt mức độ 3; Trung học cơ sở đạt mức độ 2; Xóa mù chữ đạt mức độ 2.

Theo bà Tống Thị Ngân, bà đồng tình với nội dung dự thảo Nghị định quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.

Theo đó, địa phương cơ bản đáp ứng các tiêu chí trong nội dung dự thảo quy định.

Cụ thể, trong năm 2025 vừa qua, xã Yên Minh có tỉ lệ huy động trẻ 5 tuổi đến trường: 642/642 cháu, đạt 100%; Tỉ lệ trẻ em 5 tuổi học 2 buổi/ngày: 642/642 cháu, đạt 100%; Trẻ 5 tuổi khuyết tật được tiếp cận giáo dục: 3/3 cháu, đạt 100%; Tỉ lệ trẻ 5 tuổi hoàn thành chương trình giáo dục mầm non: 667/667 cháu, đạt 100%..

“Nếu so sánh với nội dung của dự thảo, xã Yên Minh đáp ứng tỷ lệ huy động trẻ em từ 5 đến 6 tuổi đến lớp và hoàn thành chương trình giáo dục mầm non”, bà Ngân chia sẻ.

Về phổ cập giáo dục tiểu học, địa phương huy động trẻ 6 tuổi vào học lớp 1: 660/665, đạt 99,25%; Trẻ 11 tuổi hoàn thành chương trình tiểu học: 520/591, đạt 87,99%; Trẻ đến 14 tuổi hoàn thành chương trình tiểu học: 2224/2351, đạt 94,56%; Trẻ khuyết tật có khả năng học tập được tiếp cận giáo dục: 60/60 đạt 100%.

Về phổ cập giáo dục bậc trung học cơ sở, địa phương có tỷ lệ thanh thiếu niên 15 đến 18 tuổi tốt nghiệp trung học cơ sở là: 1681/2058 = 81,68%… So với nội dung của dự thảo, địa phương còn thiếu hơn 9% để được công nhận giáo dục trung học cơ sở bắt buộc mức độ hoàn thành (mức độ nâng cao là mức cao nhất). Đây là thách thức đối với địa phương là vùng còn nhiều khó khăn.

“Tại Nghị định 20/2014, quy định tỷ lệ thanh thiếu niên trong độ tuổi 15 đến 18 tốt nghiệp trung học cơ sở đạt ít nhất 90% sẽ đạt mức phổ cập giáo dục trung học cơ sở mức độ 3 (mức cao nhất).

Để địa phương đạt tỷ lệ tốt nghiệp trung học cơ sở từ 90% trở lên, cần sự cố gắng vào cuộc hơn nữa của nhiều cơ quan ban ngành”, bà Ngân chia sẻ.

Thách thức trong vận động học sinh đến trường

Chia sẻ với phóng viên, cô Nguyễn Thị Phương Liên – Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Lao Và Chải (xã Yên Minh, Tuyên Quang) cho biết, nhà trường thuộc vùng đặc biệt khó khăn nên được tỉnh có nhiều chính sách ưu tiên. Với học sinh có nhà cách 3km phải đi qua sông, suối, các em được ăn ở bán trú tại trường. Đơn vị có tổng sĩ số 663 em, trong đó có 400 em ở bán trú tại trường.

Chia sẻ về tỷ lệ học sinh tốt nghiệp, cô Liên cho hay, nhà trường năm nào cũng đạt khoảng 98% học sinh tốt nghiệp, khoảng 2% còn lại thì hầu hết học sinh đi làm thuê ở xa như làm công nhân ở khu công nghiệp tại Bắc Ninh, Bắc Giang…

Hoặc có trường hợp nghỉ học do hoàn cảnh rất éo le khi ba anh chị em mồ côi bố lẫn mẹ, nên người anh cả học đến lớp 8 nói phải nghỉ học để đi làm nuôi các em. Dù chính quyền xã, cơ quan bảo trợ xã hội đã giúp đỡ nhưng không thể đáp ứng đầy đủ cho các em.

“Một thực tế là ngay ở ngoài khu vực cổng trường dán pano, áp phích, tờ rơi quảng bá tuyển dụng lao động làm công nhân với mức lương vài triệu đồng/tháng. Điều này khiến các em chạy theo đồng tiền, quên đi việc học, bỏ mặc tương lai.

Vì vậy, chúng tôi đề xuất cơ quan chức năng phối hợp kiểm tra các đơn vị tuyển dụng các em chưa đủ tuổi lao động”, cô Liên chia sẻ và cho biết, tại nhà trường vẫn có những trường hợp 15, 16 tuổi đang họcc do bố mẹ làm giấy khai sinh muộn, học lực yếu hoặc do thể hình các em thấp bé.

Cô Liên cho hay, đối với công tác duy trì sĩ số, nhà trường được chính quyền địa phương rất quan tâm, chỉ đạo vận động học sinh đến trường. Tuy nhiên, khi chính quyền hai cấp sáp nhập, địa bàn rộng trong khi cán bộ tại Phòng Văn hóa – Xã hội với số lượng nhân lực ít hơn nên không thể đi cùng giáo viên khảo sát phổ cập giáo dục.

“Vừa qua, giáo viên của nhà trường vẫn phải đi vận động học sinh đến trường vì đã nghỉ hai, ba ngày. Lý do nghỉ học của các em có thể vì bố mẹ đi vắng, không có ai chăm sóc trâu, bò…”, cô Liên chia sẻ.

Theo cô Liên, cô đồng tình với nội dung dự thảo quy định giáo dục bắt buộc độ tuổi 5-6 tuổi bậc mầm non tới hết bậc trung học cơ sở. Khi thực hiện quy định này, các nhà máy xí nghiệp sẽ không được nhận học sinh trong độ tuổi chưa tốt nghiệp trung học cơ sở.

“Cơ sở tuyển dụng lao động cần phải thực hiện quy định bắt buộc người lao động có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở trở lên”, cô Liên đề xuất.