Sống đẹp
Văn hóa Sự kiện
Tiktok
Miễn phí SGK theo mô hình thư viện dùng chung là cách thực hiện hợp lý nhưng cần giải bài toán nhân lực, cơ sở vật chất để khả thi lâu dài.
Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.
Theo dự thảo, việc miễn phí sách giáo khoa trên toàn quốc được thực hiện từ năm học 2029–2030. Chính sách được triển khai theo mô hình thư viện dùng chung: Nhà nước đầu tư mua sắm sách giáo khoa (bao gồm sách in và sách chữ nổi Braille) để trang bị cho thư viện các cơ sở giáo dục; học sinh và giáo viên được mượn sách giáo khoa sử dụng trong năm học hoặc học kỳ và hoàn trả sau khi kết thúc thời gian sử dụng để tiếp tục quản lý, tái sử dụng.
Để triển khai hiệu quả cần chú ý yếu tố con người và cơ sở vật chất
Đánh giá chung về chủ trương miễn phí sách giáo khoa, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Trần Quốc Bảo – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trần Hưng Đạo (phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết, việc miễn phí sách giáo khoa khi được triển khai đồng bộ cùng chính sách miễn học phí sẽ giúp giảm đáng kể gánh nặng chi phí học tập cho gia đình. Nhờ đó, phụ huynh có thêm điều kiện đầu tư cho việc học của con, còn học sinh cũng yên tâm học tập, không phải lo lắng về vấn đề tài chính.
Về mô hình thư viện dùng chung, vị Hiệu trưởng bày tỏ đây là phương án hợp lý. Hơn nữa, bên nguồn sách giấy tại thư viện, học sinh còn có thể tiếp cận thêm sách giáo khoa điện tử. Trong trường hợp số lượng sách dùng chung chưa đáp ứng đủ, nhà trường có thể linh hoạt kết hợp giữa sách giấy và sách điện tử để bảo đảm việc học không bị gián đoạn.
Được biết, Trường Trung học cơ sở Trần Hưng Đạo đã có kinh nghiệm triển khai mô hình thư viện dùng chung thông qua kế hoạch “Gìn giữ và trao tặng sách giáo khoa”. Nhà trường vận động học sinh sau khi học xong có thể trao tặng lại sách cho các khóa sau, ủng hộ vào thư viện để hình thành quỹ sách dùng chung, từ đó hỗ trợ miễn phí cho học sinh có nhu cầu.
Thầy Bảo chia sẻ: “Mô hình này nhà trường đã triển khai nhiều năm nay, mang lại hiệu quả thiết thực nên chúng tôi rất ủng hộ cách triển khai trên. Theo thống kê, mỗi năm có khoảng 70 đến 100 bộ sách được học sinh khóa trước trao tặng cho khóa sau. Qua từng năm, số lượng sách trong thư viện tiếp tục tăng dần, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận sách giáo khoa cho nhiều học sinh hơn”.
Đề cập cụ thể hơn về việc triển khai theo mô hình thư viện dùng chung, thầy Dương Đăng Đoan – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đại Lâm (xã Tân Dĩnh, tỉnh Bắc Ninh) chỉ ra hai vấn đề cần được giải quyết ngay từ đầu là nhân lực và cơ sở vật chất.
Về nhân lực, đây là bài toán không nhỏ, bởi thực tế hiện nay không phải trường nào cũng có nhân viên thư viện được đào tạo đúng chuyên môn. Ở nhiều cơ sở giáo dục, việc kiêm nhiệm công tác thư viện vẫn còn khá phổ biến.
Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất cũng cần được đầu tư tương xứng. Nhiều trường hiện mới chỉ có một phòng thư viện, trong khi nếu triển khai miễn phí sách giáo khoa đại trà sẽ cần thêm kho lưu trữ sách riêng với sức chứa lớn, đáp ứng nhu cầu bảo quản cho số lượng học sinh đông. Cần tính đến phương án bổ sung kho sách và không gian lưu trữ phù hợp để bảo đảm sách được bảo quản tốt qua nhiều năm.
Ngoài hai yếu tố trên, thầy Đoan cũng cho rằng cơ quan quản lý cần tổ chức tập huấn cho các nhà trường về quy trình quản lý, cho mượn, thu hồi và bảo quản sách giáo khoa dùng chung, nhằm giúp chính sách được triển khai thống nhất, hiệu quả và bền vững trong thực tế.
Dưới góc nhìn của tác giả sách, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Thị Kim Thoa – Tổng chủ biên sách giáo khoa Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp bộ sách Chân trời sáng tạo, bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ trương miễn phí sách giáo khoa cũng như hình thức triển khai thư viện dùng chung.
Tuy nhiên, theo cô, bên cạnh hệ thống sách được miễn phí, cũng cần tính đến thực tế xã hội vẫn có nhu cầu sở hữu sách riêng, không phải phụ huynh hay học sinh nào cũng muốn sử dụng sách mượn. Nhà xuất bản vẫn có thể tiếp tục cung cấp một lượng sách ra thị trường thông qua hệ thống nhà sách để phục vụ những đối tượng có nhu cầu mua riêng. Bởi vậy, cách tổ chức nên linh hoạt, học sinh có thể mượn cả bộ sách cho năm học, chỉ mượn một số môn hoặc không mượn sách, tùy theo nhu cầu.
Làm rõ hơn mức độ hư hỏng để xác định bồi hoàn sách giáo khoa
Ngoài ra, dự thảo cũng nêu, trường hợp học sinh, sinh viên làm mất hoặc hư hỏng sách giáo khoa, giáo trình do nguyên nhân chủ quan, việc bồi hoàn được thực hiện theo một trong các hình thức: Bồi hoàn bằng sách giáo khoa, giáo trình mới cùng loại, đúng danh mục và quy chuẩn kỹ thuật; Bồi hoàn bằng tiền mặt: Thu 100% giá trị theo giá bìa đối với sách, giáo trình có thời gian sử dụng dưới 01 năm; Thu 50% giá trị theo giá bìa đối với sách, giáo trình đã qua sử dụng từ 01 năm trở lên.
Thầy Trần Quốc Bảo cho rằng, cách tiếp cận theo thời gian sử dụng như dự thảo là hợp lý vì mỗi cuốn sách giáo khoa đều có vòng đời sử dụng nhất định. Ngoài ra, cũng xây dựng tiêu chí phân loại mức độ hư hỏng của sách theo từng nhóm cụ thể, chẳng hạn sách bị nhàu, rách gáy, bong bìa, thiếu trang hoặc mất sách để xác định đúng mức bồi hoàn.
Đặc biệt, cần chú ý đến việc giáo dục học sinh giữ gìn sách. Các nhà trường phải có kế hoạch cụ thể và làm tốt công tác tuyên truyền ngay từ đầu năm học. Trong đó, đội ngũ giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò then chốt khi cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường để thường xuyên nhắc nhở, hướng dẫn học sinh về ý thức giữ gìn sách. Song song với đó, việc truyền thông tới phụ huynh cũng rất cần thiết để tạo sự đồng hành trong việc hình thành thói quen cho học sinh.
Thầy Bảo chia sẻ: “Học sinh của nhà trường đã được hướng dẫn sử dụng sách giáo khoa để có thể tái sử dụng, từ đó hình thành thói quen giữ gìn sách. Với những bài tập trắc nghiệm hoặc nội dung cần ghi chú trực tiếp trên sách, các em được hướng dẫn sử dụng bút chì hoặc giấy note dán ngay tại vị trí cần làm bài. Sau khi kết thúc năm học, các em gỡ toàn bộ giấy note, tẩy sạch phần viết bằng bút chì thì sách vẫn bảo đảm chất lượng để tiếp tục sử dụng”.
Nói thêm về trách nhiệm của các bên để triển khai đại trà mô hình sách giáo khoa dùng chung, vị Hiệu trưởng chỉ ra, trước hết bộ phận thư viện phải là đơn vị chịu trách nhiệm tham mưu cho nhà trường xây dựng kế hoạch quản lý, quy trình cho mượn – thu hồi và bản cam kết bảo quản sách theo hướng rõ ràng, phù hợp với thực tế của từng trường.
Trên cơ sở đó, nhà trường cần tổ chức họp phụ huynh để trao đổi, thống nhất các biện pháp phối hợp nhằm giúp học sinh quản lý và sử dụng sách giáo khoa hiệu quả. Giáo viên chủ nhiệm giữ vai trò kết nối và giám sát thường xuyên đồng thời phối hợp với phụ huynh để kịp thời chấn chỉnh những trường hợp sử dụng chưa đúng cách. Về phía gia đình, cha mẹ học sinh cần đồng hành cùng nhà trường trong việc theo dõi, nhắc nhở con em bảo quản sách.
Liên quan đến quy định bồi hoàn khi học sinh làm mất hoặc làm hư hỏng sách giáo khoa do nguyên nhân chủ quan, thầy Đoan nhận định dự thảo đã đưa ra khung xử lý tương đối cụ thể, song khi áp dụng cần có hướng dẫn cụ rõ ràng hơn về tiêu chí xác định mức độ hư hỏng. Nhà trường cần có quy định về các mức độ để phân loại thành từng nhóm: tiếp tục sử dụng, cần sửa chữa hoặc phải thay mới.
Đồng thời, dự thảo nên bổ sung hướng dẫn cụ thể về vòng đời sử dụng của sách giáo khoa, ví dụ sau 3 năm sử dụng liên tục có thể đưa vào diện rà soát thanh lý nếu không còn bảo đảm chất lượng.
Liên quan đến vấn đề bảo quản sách khi học sinh mượn từ thư viện, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Thị Kim Thoa bày tỏ, việc giáo dục ý thức giữ gìn sách vở thực chất không phải vấn đề mới. Trong các chương trình giáo dục hiện nay, nội dung về giữ gìn tài sản cá nhân, bảo quản đồ dùng học tập và thực hành tiết kiệm vốn đã được lồng ghép như một yêu cầu giáo dục ý thức chung cho học sinh.
Việc giáo dục ý thức giữ gìn sách là trách nhiệm chung của cả nhà trường và gia đình. Nhà trường có trách nhiệm hướng dẫn, hình thành thói quen cho học sinh, trong khi phụ huynh cũng cần đồng hành để nhắc nhở con trong quá trình sử dụng sách. Nhất là với học sinh nhỏ tuổi, việc xây dựng thói quen này cần có thời gian và phải được thực hiện từng bước.
Đồng thời, cô Thoa cũng lưu ý, khi là sách mượn từ thư viện, vấn đề hư hỏng hoặc mất mát sẽ phát sinh những tình huống liên quan đến giáo viên, phụ huynh và học sinh. Bởi vậy, điều quan trọng nhất là trách nhiệm giữa nhà trường và gia đình phải được quy định rõ ràng ngay từ đầu, nhằm tránh phát sinh mâu thuẫn khi xảy ra vấn đề trong quá trình sử dụng.
Theo dõi Văn Hóa Sự Kiện trên
