Ẩm thực Sơn La – những món ăn trở thành đặc sản

Ẩm thực đồng bào vùng cao Sơn La là kết hợp tinh tế giữa nguyên liệu tự nhiên và bí quyết chế biến lâu đời để tạo ra những món ăn mang hương núi vị rừng đậm đà. Đó cũng là một phần trong bức tranh văn hóa muôn sắc muôn màu, góp phần làm nên sự hấp dẫn cho du lịch Sơn La.

Độc đáo hương vị vùng cao

Không đến từ sơn hào hải vị hay nguyên liệu đắt tiền, ẩm thực của đồng bào các dân tộc Sơn La giản dị, gần gũi, đậm đà hương vị núi rừng. Từ những nguyên liệu sẵn có trong vườn nhà, ao cá, rừng núi, qua đôi bàn tay khéo léo, bà con đã tạo nên những món ăn dân dã, hấp dẫn thực khách.

Mỗi dân tộc có những món ăn mang đặc trưng riêng: người Mông có món thắng cố, bánh giày, mèn mén; người Thái có pa pỉnh tộp (cá nướng), thịt gác bếp, mẳm cá, tương thúa ố; người Dao có món thịt chua…

Ông Vừ Phái Súa, xã Co Mạ, nói: Từ xưa, đồng bào Mông quan niệm, phụ nữ phải biết thêu thùa, xay mèn mén, đàn ông phải học thổi kèn, đan lù cở, nấu thắng cố. Công việc có sự phân vai khá rõ ràng, ai biết việc nấy, làm giỏi việc của mình. Các món ăn của đồng bào Mông khá đơn giản, nhưng yêu cầu phải chế biến đúng cách mới giữ được hương vị truyền thống.

Dù văn hóa, tín ngưỡng có sự khác biệt, song các dân tộc ở Sơn La có những điểm chung trong văn hóa ẩm thực. Những món ăn ra đời từ văn hóa dùng củi lửa như cá nướng, thịt nướng hay từ cách bảo quản thực phẩm từ xa xưa, như: Thịt gác bếp, măng muối chua…dân tộc nào cũng có.

Các loại thịt trâu, bò, lợn hay gà, cá tươi được tẩm ướp gia vị, hoặc ướp muối rồi treo trên gác bếp cho khô có thể bảo quản được cả tháng, thậm chí cả năm trời mà không bị hỏng. Theo thời gian, gia vị được thẩm thấu trong từng thớ thịt đã tạo nên một món ăn có hương vị đậm đà, đặc sắc. Những món ăn mang mùi khói bếp được coi là đặc sản của mỗi nhà, từ chỗ chỉ dành để đãi khách quý, nay những món ăn ấy trở thành đặc sản nổi tiếng.

Nói về văn hóa ẩm thực của dân tộc Thái, bà Lò Thị Vân, Phường Chiềng An, chia sẻ: Người Thái coi trọng ẩm thực, nhất là nguyên liệu tươi và gia vị phong phú. Mỗi món ăn sử dụng các loại gia vị phù hợp để món ăn thêm thơm, ngon, hấp dẫn.

Điều làm nên sự đặc sắc của văn hóa ẩm thực dân tộc Sơn La chính là gia vị độc đáo. Mắc khén, tỏi, ớt là những thành phần không thể thiếu để giã thành bát chẳm chéo ngon, chấm măng, rau luộc, xôi, thịt đều hợp khẩu vị. Những loại gia vị này được gia giảm, chế biến, tẩm ướp, dùng cho từng món ăn với cách kết hợp tinh tế, khéo léo, giúp các món ăn giản đơn cũng trở nên hấp dẫn. Vị cay nồng, bốc nóng của tỏi, ớt hay mắc khén luôn được người chế biến biết cách dung hòa bằng nguyên liệu, gia vị khác đi kèm khiến mỗi món ăn dậy mùi hấp dẫn, không chỉ ngon mắt ngon miệng, còn kích thích mọi giác quan, làm ấm nóng cơ thể, xua đi cái giá lạnh của những ngày mưa, gió bấc. Hương vị ấy có sức lôi cuốn, hấp dẫn lạ kỳ, khiến những thực khách phương xa dù khó tính mấy cũng phải xiêu lòng, ăn một lần là nhớ mãi.

Từ món ăn trong gian bếp đến sản phẩm OCOP

Những món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc ngày nay, không chỉ xuất hiện trong bữa cơm hàng ngày hay mâm cơm đãi khách quý, mà đã vượt xa khỏi gian bếp bình dị, góp mặt trong bàn tiệc của các nhà hàng, homestay phục vụ khách du lịch.

Là điểm du lịch hấp dẫn của vùng lòng hồ thủy điện Sơn La, vịnh Uy Phong đang thu hút du khách bởi những trải nghiệm thú vị và ẩm thực độc đáo. Anh Là Văn Phong, Giám đốc Công ty cổ phần du lịch Quỳnh Nhai Travel, cho biết: Chúng tôi phục vụ thực đơn là các món ăn truyền thống của địa phương, được sáng tạo trong cách chế biến nhưng vẫn giữ được hương vị đặc trưng của đồng bào Thái, đáp ứng khẩu vị của đa dạng khách hàng, nhất là các món chế biến từ cá sông Đà.

Đến du lịch Sơn La, chị Nguyễn Thanh Hoa, du khách đến từ Hà Nội, nói: Tôi rất ấn tượng với ẩm thực của đồng bào các dân tộc ở Sơn La. Điều mà tôi cảm nhận rõ nhất chính là nguyên liệu tươi ngon, hương vị đậm đà, nhất là các món nướng, món nộm đều đậm vị, hấp dẫn.

Không chỉ dừng lại ở việc phục vụ tại chỗ, nhiều món đặc sản của Sơn La đã được chế biến, đóng gói trở thành sản phẩm hàng hóa, quà tặng du lịch, sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu, gắn nhãn mác, trở thành các sản phẩm uy tín, đặc sản địa phương được khách hàng mọi miền lựa chọn. Tiêu biểu, như tương thúa ố của Hợp tác xã Nông nghiệp bản Pặt (Mường Bú); thịt trâu gác bếp của Hợp tác xã Kim Tiền Phát (Chiềng Cơi)… được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao; sản phẩm lạp xưởng gác bếp của Hợp tác xã Kim Tiền Phát được chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh…

Từ những hương vị đặc trưng của món ăn vùng cao, đến những câu chuyện văn hóa ngàn đời, ẩm thực Sơn La đã vượt ra khỏi giới hạn món ăn truyền thống, trở thành một sản phẩm du lịch hấp dẫn, góp phần tạo nên sức hút cho du lịch Sơn La.

Thanh Đào